NOGIRONLIGI BO‘LGAN SHAXSLARNI IJTIMOIY MOSLASHTIRISH VA REABILITATSIYA QILISHNING NAZARIY ASOSLARI
Keywords:
nogironligi bo‘lgan shaxslar, ijtimoiy moslashuv, reabilitatsiya, abilitatsiya, biopsixososial model, ijtimoiy inklyuziya, mustaqil hayot, individual ehtiyoj, ijtimoiy ishtirok, to‘siqsiz muhit, ijtimoiy himoya, kompleks yondashuv.Abstract
Mazkur tadqiqotda nogironligi bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy moslashtirish va reabilitatsiya qilishning nazariy-metodologik asoslari inson huquqlari, biopsixososial yondashuv, ijtimoiy inklyuziya hamda shaxsga yo‘naltirilgan qo‘llab-quvvatlash konsepsiyalari doirasida tahlil qilinadi. Nogironlikning tibbiy, ijtimoiy va huquqiy modellari o‘rtasidagi metodologik tafovutlar aniqlanib, ularning reabilitatsiya xizmatlarini tashkil etishdagi imkoniyatlari va cheklovlari baholanadi. BMTning Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi, Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining Xalqaro funksionallik, nogironlik va salomatlik tasnifi hamda O‘zbekiston Respublikasining tegishli qonunchiligi asosida ijtimoiy moslashuvning huquqiy, institutsional, psixologik va pedagogik omillari tizimlashtiriladi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi ijtimoiy moslashuvni shaxsning mavjud sharoitga bir tomonlama ko‘nikishi sifatida emas, balki individual imkoniyatlarni rivojlantirish va ijtimoiy muhitdagi to‘siqlarni bartaraf etishning o‘zaro bog‘liq jarayoni sifatida talqin qilish hamda shu asosda besh komponentli integrativ reabilitatsiya modelini taklif etishdan iborat. Modelning nazariy imkoniyatlari va amaliy tekshiruv mezonlari asoslanadi.
Downloads
References
1. World Health Organization. (2001). International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). Geneva: WHO.
2. World Health Organization & World Bank. (2011). World Report on Disability. Geneva: World Health Organization.
3. United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. New York: United Nations.
4. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 15-oktabrdagi O‘RQ-641-sonli «Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida»gi Qonuni.
5. O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 7-iyundagi O‘RQ-695-sonli «Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyani ratifikatsiya qilish haqida»gi Qonuni.
6. World Health Organization. (2022). Global Report on Health Equity for Persons with Disabilities. Geneva: WHO.
7. World Health Organization & UNICEF. (2022). Global Report on Assistive Technology. Geneva: WHO.
8. World Health Organization, UNESCO, International Labour Organization & International Disability and Development Consortium. (2010). Community-Based Rehabilitation: CBR Guidelines. Geneva: WHO.
9. United Nations Committee on the Rights of Persons with Disabilities. (2017). General Comment No. 5 (2017) on Living Independently and Being Included in the Community. CRPD/C/GC/5.
10. Engel, G. L. (1977). The need for a new medical model: A challenge for biomedicine. Science, 196(4286), 129–136. DOI: 10.1126/science.847460.
11. Oliver, M. (1990). The Politics of Disablement. London: Macmillan.
12. Shakespeare, T. (2014). Disability Rights and Wrongs Revisited. 2nd ed. London: Routledge.
13. Cieza, A., Causey, K., Kamenov, K., Hanson, S. W., Chatterji, S., & Vos, T. (2020). Global estimates of the need for rehabilitation based on the Global Burden of Disease study 2019: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. The Lancet, 396(10267), 2006–2017.
14. World Health Organization. (2017). Rehabilitation 2030: A Call for Action. Geneva: WHO.
15. United Nations. (2015). Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. New York: United Nations.












