QISHLOQ XO‘JALIGI YERLARINING KADASTR QIYMATINI BAHOLASHDA TUPROQ BONITET BALLARINING VAQT BO‘YICHA O‘ZGARISHINI HISOBGA OLISH METODIKASI
Keywords:
qishloq xo‘jaligi yerlari, davlat yer kadastri, kadastr qiymati, tuproq boniteti, bonitet balli, tuproq bonitirovkasi, vaqt qatori, dinamik baholash, trend koeffitsiyenti, kadastr baholash metodikasi, tuproq monitoringi, yer qiymati, dinamik bonitet koeffitsiyenti, yer resurslari.Abstract
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi yerlarining kadastr qiymatini baholashda tuproq bonitet ballarining vaqt bo‘yicha o‘zgarishini hisobga olishning ilmiy-uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Qishloq xo‘jaligi yerlarining qiymatini aniqlashda tuproq boniteti yerning ishlab chiqarish salohiyatini ifodalovchi muhim tabiiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasida tuproq bonitirovkasi tuproq sifati va tabiiy unumdorlik qobiliyatini 100 ballik shkala bo‘yicha qiyosiy baholashga asoslanadi hamda bonitirovka ma’lumotlari qishloq xo‘jaligi yerlarining keyingi qiymat bahosini chiqarish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Biroq amaliy baholashda tuproq bonitet ballining ma’lum bir davrda aniqlangan qiymatini o‘zgarmas ko‘rsatkich sifatida qabul qilish yer sifatining vaqt davomida yuz beradigan o‘zgarishlarini yetarli darajada aks ettirmasligi mumkin. Ayniqsa, sug‘oriladigan yerlarda tuproq unumdorligi, sho‘rlanish, gumus miqdori, oziqa elementlari bilan ta’minlanganlik, eroziya, meliorativ holat va agrotexnik tadbirlar ta’sirida bonitet ko‘rsatkichlari vaqt bo‘yicha o‘zgarishi mumkin. Tadqiqotning maqsadi tuproq bonitet ballarining ko‘p yillik dinamikasini kadastr qiymatini hisoblash jarayoniga integratsiya qilish imkonini beruvchi metodik yondashuvni ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda tizimli, qiyosiy, statistik, trend tahlili, indekslash, regressiya va normallashtirish usullaridan foydalanish taklif etilgan. Tadqiqot natijasida bazaviy bonitet balli, joriy bonitet balli, o‘rtacha dinamik bonitet, yillik o‘zgarish sur’ati va trend koeffitsiyentini birlashtiruvchi metodik model ishlab chiqilgan. Kadastr qiymatini aniqlashda vaqt bo‘yicha o‘zgarishni hisobga olish uchun dinamik bonitet koeffitsiyentidan foydalanish taklif qilinib, uning hisoblash algoritmi asoslangan. Metodik yondashuv bonitet ballining tasodifiy tebranishlari bilan barqaror uzoq muddatli trendini farqlash, kadastr qiymatini haddan tashqari keskin o‘zgartirishning oldini olish va yerning joriy sifat holatini kadastr bahosida obyektivroq aks ettirish imkonini beradi. Taklif etilgan metodikaning amaliy ahamiyati shundan iboratki, u mavjud bonitirovka tizimini bekor qilmasdan, uning ma’lumotlarini ko‘p yillik monitoring natijalari bilan boyitish orqali kadastr baholashning dinamik modelini shakllantirish imkonini beradi.
Downloads
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirining 2013-yil 7-noyabrdagi 2521-son buyrug‘i. Tuproq bonitirovkasi ishlarini o‘tkazish va hujjatlarini tasdiqlash tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
2. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirining 2024-yil 30-apreldagi 8-son buyrug‘i bilan 2521-son nizomga kiritilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. O‘zbekiston Respublikasida Davlat yer kadastrini yuritish to‘g‘risidagi nizom. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
4. O‘zbekiston Respublikasining Yer kodeksi. Toshkent.
5. O‘zbekiston Respublikasining “Davlat yer kadastri to‘g‘risida”gi Qonuni. Toshkent.
6. FAO. A Framework for Land Evaluation. FAO Soils Bulletin 32. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.
7. FAO. Guidelines: Land Evaluation for Irrigated Agriculture. FAO Soils Bulletin 55. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.
8. FAO. Land Evaluation for Irrigated Agriculture. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
9. FAO. World Reference Base for Soil Resources. International soil classification system. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.
10. Doran J.W., Parkin T.B. Defining and assessing soil quality. In: Doran J.W., Coleman D.C., Bezdicek D.F., Stewart B.A. (eds.). Defining Soil Quality for a Sustainable Environment. Madison: Soil Science Society of America.
11. Karlen D.L., Mausbach M.J., Doran J.W., Cline R.G., Harris R.F., Schuman G.E. Soil quality: A concept, definition, and framework for evaluation. Soil Science Society of America Journal.
12. Gregorich E.G., Carter M.R., Angers D.A., Monreal C.M., Ellert B.H. Towards a minimum data set to assess soil organic matter quality in agricultural soils. Canadian Journal of Soil Science.
