Vol. 4 No. 3 (2026): Educational Yield Insights & Breakthroughs (EYIB)
Articles

KOMPOZITSION MARKAZ YARATISHNING ZAMONAVIY USULLARI

pdf
  • Mamatov Ilyosjon
Mamatov Ilyosjon
Qo‘qon davlat universiteti v.b dotsenti

Published 2026-04-30

Keywords

  • Kompozitsiya, kompozitsion markaz, tasviriy san'at, rangtasvir, grafika, dizayn, vizual idrok, ritm, kontrast, simmetriya, assimmetriya, proporsiya, kolorit, perspektiva, zamonaviy san'at, raqamli dizayn, badiiy tafakkur, estetik tarbiya, kompozitsion yechim, ijodiy faoliyat.

Abstract

Tasviriy san'at insoniyat ma'naviy taraqqiyotining ajralmas qismi bo'lib, u insonning estetik qarashlari, dunyoqarashi hamda ijodiy tafakkurining shakllanishida muhim o'rin tutadi. San'atning barcha turlarida, xususan rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik, monumental san'at, amaliy bezak san'ati va dizaynda kompozitsiya asarning badiiy mukammalligini belgilovchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Kompozitsiya orqali rassom asardagi barcha tasviriy vositalarni yagona g'oya atrofida birlashtiradi, ularning o'zaro uyg'unligini ta'minlaydi hamda tomoshabinning diqqatini asarning eng muhim qismiga yo'naltiradi. Aynan shu nuqta kompozitsion markaz deb ataladi. Kompozitsion markaz – bu tasviriy asarning mazmuniy, estetik va hissiy yukini o'zida mujassamlashtirgan asosiy qismidir. Har qanday muvaffaqiyatli yaratilgan badiiy asarda tomoshabin nigohi birinchi navbatda kompozitsion markazga qaratiladi. Ushbu markaz rang, shakl, o'lcham, yorug'-soya, kontrast, faktura, ritm yoki harakat orqali ajratib ko'rsatilishi mumkin. Kompozitsion markazning to'g'ri tashkil etilishi asarning estetik ta'sirchanligini bir necha barobar oshiradi, noto'g'ri tashkil etilishi esa hatto texnik jihatdan mukammal bajarilgan ishning ham badiiy qiymatini pasaytiradi.

pdf

References

  1. 1. Arnheim R. Art and Visual Perception: A Psychology of the Creative Eye. Berkeley: University of California Press, 1974.
  2. 2. Itten J. The Art of Color. New York: John Wiley & Sons, 1973.
  3. 3. Albers J. Interaction of Color. New Haven: Yale University Press, 1963.
  4. 4. Kandinsky W. Concerning the Spiritual in Art. New York: Dover Publications, 1977.
  5. 5. Goethe J.W. Theory of Colours. Cambridge, MA: MIT Press, 1970.
  6. 6. Newton I. Opticks. London: Royal Society, 1704.
  7. 7. Gombrich E.H. The Story of Art. London: Phaidon Press, 1995.
  8. 8. Gage J. Color and Meaning: Art, Science and Symbolism. Berkeley: University of California Press, 1999.
  9. 9. Ching F.D.K. Architecture: Form, Space and Order. Hoboken: Wiley, 2015.
  10. 10. Wong W. Principles of Form and Design. New York: Wiley, 1993.
  11. 11. Ocvirk O., Stinson R., Wigg P., Bone R., Cayton D. Art Fundamentals: Theory and Practice. New York: McGraw-Hill, 2012.
  12. 12. Zelanski P., Fisher M.P. Color. Upper Saddle River: Pearson, 2011.
  13. 13. Bulatov S.S. O‘zbek xalq amaliy bezak san’ati. Toshkent: Fan, 1991.
  14. 14. Abdullayev N. San’at tarixi. Toshkent: O‘qituvchi, 2001.
  15. 15. Hakimov A.A. O‘zbekiston tasviriy san’ati tarixi. Toshkent: San’at, 2015.