Vol. 5 No. 3 (2026): EIYB (Educational Yield Insights & Breakthroughs)
Articles

MILLIY HARAKATLI O‘YINLAR VA KURASH ELEMENTLARI ASOSIDA JISMONIY MADANIYAT DARSLARINING TARBIYAVIY-INTEGRATIV IMKONIYATLARI

pdf
  • Nurmatov Baxrom Bektemirovich
Nurmatov Baxrom Bektemirovich
Jismoniy madaniyat kafedrasi v.b. dotsenti

Published 2026-05-31

Keywords

  • milliy harakatli o‘yinlar, kurash, jismoniy madaniyat, tarbiyaviy integratsiya, qadriyat, harakat kompetensiyasi.

Abstract

Ushbu maqolada milliy harakatli o‘yinlar va kurash elementlariga tayangan tarbiyaviy-integrativ yondashuv masalasi jismoniy madaniyat nazariyasi, sport pedagogikasi va sog‘lomlashtiruvchi ta’lim konsepsiyalari kesishgan nuqtada tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, zamonaviy oliy ta’limda jismoniy madaniyat mashg‘uloti faqat jismoniy sifatlarni rivojlantirish yoki nazorat normativlarini bajarish bilan cheklanib qolmasligi, balki talabaning salomatlikka mas’ul munosabati, mustaqil mashq qilish odati, harakat xavfsizligi, ijtimoiy hamkorlik va shaxsiy rivojlanish strategiyasini shakllantirishi zarur. Maqolada oliy ta’limda jismoniy madaniyat mashg‘ulotlarida qo‘llanadigan milliy harakatli o‘yinlar, kurash elementlari va jamoaviy faoliyat shakllari tadqiqot obyekti sifatida, milliy qadriyat, axloqiy-irodaviy sifat, jamoaviy hamkorlik va harakat kompetensiyasini yagona dars konstruksiyasida uyg‘unlashtirish mexanizmlari esa tadqiqot predmeti sifatida belgilandi. Nazariy tahlil, qiyosiy-pedagogik umumlashtirish, model loyihalash va amaliy metodik interpretatsiya asosida qadriyatli motivatsiya, harakat vazifasi, xavfsizlik chegarasi, juftlik va guruhda bajarish, kurash texnikasining soddalashtirilgan elementlari, refleksiya va tarbiyaviy xulosa bloklaridan iborat dars modeli taklif etildi. Maqolaning ilmiy yangiligi milliy o‘yinlarni faqat folklor namunasi yoki darsni qiziqarli qilish vositasi sifatida emas, balki koordinatsiya, tezkorlik, muloqot, mas’uliyat va ijtimoiy identifikatsiyani rivojlantiruvchi integrativ didaktik resurs sifatida talqin qilish bilan belgilanadi. Natijalar jismoniy madaniyat darsining maqsad, mazmun, metod, baholash va refleksiya komponentlarini yaxlit tizimga keltirish imkonini ko‘rsatadi; amaliy ahamiyati esa kafedra, trener-o‘qituvchi va sport pedagogi uchun dars jarayonini ilmiy asosda rejalashtirish, xavfsiz yuklama berish va talaba faolligini barqaror oshirishga xizmat qiladi.

pdf

References

  1. 1. O‘zbekiston Respublikasining “Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ-394-son, 04.09.2015.
  2. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va ommalashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni. PF-5924-son, 24.01.2020.
  3. 3. UNESCO. Quality Physical Education: Guidelines for Policy-Makers. Paris: UNESCO, 2015.
  4. 4. World Health Organization. WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Geneva: WHO, 2020.
  5. 5. Bull F.C., Al-Ansari S.S., Biddle S. et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. British Journal of Sports Medicine, 2020, 54(24), 1451–1462.
  6. 6. Balyi I., Way R., Higgs C. Long-Term Athlete Development. Champaign: Human Kinetics, 2013.
  7. 7. Ford P., De Ste Croix M., Lloyd R. et al. The long-term athlete development model: physiological evidence and application. Journal of Sports Sciences, 2011, 29(4), 389–402.
  8. 8. Deci E.L., Ryan R.M. The ‘what’ and ‘why’ of goal pursuits: human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 2000, 11(4), 227–268.
  9. 9. Weinberg R.S., Gould D. Foundations of Sport and Exercise Psychology. 7th ed. Champaign: Human Kinetics, 2019.
  10. 10. O‘zbekiston — 2030 strategiyasi doirasida jismoniy tarbiya, ommaviy sport va sog‘lom turmush tarziga oid ustuvor vazifalar. Normativ-huquqiy hujjatlar milliy bazasi materiallari.