Vol. 5 No. 3 (2026): EIYB (Educational Yield Insights & Breakthroughs)
Articles

RAQAMLI GEOAXBOROT TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA FARG‘ONA VODIYSIDA EKOLOGIK-IQLIMIY STRESS VA AHOLI HUDUDIY FAROVONLIGI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIKNI BAHOLASH

pdf
  • O‘ktamova Sadoqatxon Murodjon qizi
O‘ktamova Sadoqatxon Murodjon qizi
Geografiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)

Published 2026-05-31

Keywords

  • geoaxborot tizimlari, Farg‘ona vodiysi, ekologik stress, iqlim o‘zgarishi, suv tanqisligi, urbanizatsiya, hududiy farovonlik, raqamli geografiya, landshaft degradatsiyasi, barqaror rivojlanish.

Abstract

Ushbu maqolada Farg‘ona vodiysi sharoitida ekologik-iqlimiy stress, yer-suv resurslariga bosim, aholi zichligi, urbanizatsiya, sug‘oriladigan yerlarning antropogen yuklamasi va hududiy farovonlik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik raqamli geoaxborot yondashuvi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning ilmiy g‘oyasi shundan iboratki, zamonaviy geografiya faqat tabiiy komponentlarni tavsiflash bilan cheklanmay, hududiy tizimlarning demografik, ekologik, ijtimoiy-psixologik va boshqaruv omillari bilan integratsiyalashgan holatini baholashi zarur. Maqolada masofadan zondlash, GIS qatlamlari, demografik-statistik ko‘rsatkichlar, iqlimiy xavf indikatorlari, suv tanqisligi va landshaft degradatsiyasi haqidagi ma’lumotlar asosida hududiy stressning ko‘p omilli modeli taklif qilinadi. O‘zbekistonning “yashil iqtisodiyot”ga o‘tish strategiyasi, “O‘zbekiston–2030” doirasidagi ekologik ustuvorliklar, sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish strategiyasi hamda xalqaro tashkilotlarning suv tanqisligi va iqlimiy xavflar bo‘yicha xulosalari tadqiqotning normativ va ilmiy asosini tashkil etadi. Olingan nazariy natijalar Farg‘ona vodiysida ekologik xavf va aholi farovonligi masalasini alohida-alohida emas, balki yagona “tabiat–jamiyat–raqamli boshqaruv” tizimi sifatida ko‘rish zarurligini ko‘rsatadi.

pdf

References

  1. 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. O‘zbekiston Respublikasida demografik holat: 2025-yil 1-yanvar holatiga aholi zichligi ko‘rsatkichlari. Toshkent, 2025.
  2. 2. Republic of Uzbekistan. Updated Nationally Determined Contribution of the Republic of Uzbekistan. UNFCCC, 2021.
  3. 3. UNECE. National State of the Environment Report: Uzbekistan. Geneva, 2024.
  4. 4. World Bank. Uzbekistan to Modernize Its Irrigation Infrastructure with World Bank Support. Press release, 2025.
  5. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PQ-4477-son qarori. 2019–2030-yillar davrida O‘zbekiston Respublikasining “yashil” iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida.
  6. 6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-yanvardagi PF-16-son farmoni. “Atrof-muhitni asrash va yashil iqtisodiyot yili”da “O‘zbekiston–2030” strategiyasini amalga oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida.
  7. 7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son qarori. 2030-yilgacha sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida.
  8. 8. World Bank. Ferghana Valley Water Resources Management — Phase II Project Documents. Washington, 2024.
  9. 9. UNCCD. The Nexus Between Land Degradation, Climate Change and Migration in Central Asia. Bonn, 2023.
  10. 10. World Bank. Country Climate and Development Report: Uzbekistan. Washington, 2023.
  11. 11. FAO. Global Status of Salt-Affected Soils and Water Resources. Rome, 2024.
  12. 12. IPCC. Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Cambridge University Press, 2022.
  13. 13. United Nations. Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. New York, 2015.
  14. 14. Burrough P.A., McDonnell R.A., Lloyd C.D. Principles of Geographical Information Systems. Oxford University Press, 2015.
  15. 15. Jensen J.R. Remote Sensing of the Environment: An Earth Resource Perspective. Pearson, 2016.