BOSHLANG‘ICH SINFLARDA KO‘PXONALI SONLARNI QO‘SHISH VA AYIRISHDA QIZIQARLI METODLARDAN FOYDALANISH

Abstract

Ushbu maqolada boshlang‘ich sinflarda ko‘pxonali sonlarni qo‘shish va ayirish mavzusini o‘qitishda qiziqarli, faol, o‘yinli va vizual metodlardan foydalanishning ilmiy-metodik asoslari tahlil qilinadi. Ko‘pxonali sonlar ustida amallar bajarish boshlang‘ich matematika ta’limining eng muhim tarkibiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, u o‘quvchilarda sonning xona qiymatini tushunish, o‘nlik sanoq sistemasini anglash, algoritmik fikrlash, mantiqiy izchillik, hisoblash aniqligi, xatoni tekshirish va amaliy masalalarni yechish kompetensiyalarini shakllantiradi. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunida ta’lim shaxsning bilim, ko‘nikma va malakalarini rivojlantirishga qaratilgan tizimli jarayon sifatida belgilangan bo‘lib, boshlang‘ich sinflarda matematik bilimlarni puxta shakllantirish mazkur huquqiy tamoyilning amaliy ifodasidir. Maqolada ko‘pxonali sonlarni qo‘shish va ayirishni o‘rgatishda “xona qiymati modeli”, “sonlar uyi”, “raqamlar banki”, “hisoblash estafetasi”, “xatoni top”, “matematik do‘kon”, “sonli zinapoya”, “o‘nlik-yuzlik-minglik kartochkalari”, “raqamli konstruktor”, “juftlikda izohli hisoblash”, “hayotiy vaziyatli masalalar” va “didaktik o‘yin orqali mustahkamlash” kabi metodlarning imkoniyatlari yoritiladi. Xalqaro matematika ta’limi tajribasi, xususan TIMSS tadqiqotlari boshlang‘ich bosqichdagi matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha o‘quv natijalarini baholashi bilan sonlar, amallar va matematik fikrlashni erta yoshdan rivojlantirish zarurligini ko‘rsatadi. Maqolada asosiy ilmiy g‘oya sifatida ko‘pxonali sonlar ustida amallarni faqat ustun shaklida mexanik bajarishga o‘rgatish yetarli emasligi, aksincha, o‘quvchi har bir raqamning xona qiymatini tushunishi, nega “birlik birlikka”, “o‘nlik o‘nlikka”, “yuzlik yuzlikka” qo‘shilishini anglab yetishi va amalni real hayotiy vaziyatda qo‘llay olishi zarurligi asoslab beriladi