O‘RTA ASR MUTAFAKKIRLARINING MUSIQAGA OID QARASHLARI ASOSIDA BO‘LAJAK MUSIQA O‘QITUVCHILARIDA ESTETIK TARBIYANI SHAKLLANTIRISH METODIKASI
Keywords:
estetik tarbiya, bo‘lajak musiqa o‘qituvchilari, o‘rta asr mutafakkirlari, musiqa pedagogikasi, Forobiy, Ibn Sino, Safiuddin Urmaviy, musiqiy meros, estetik madaniyat, musiqiy tafakkur.Abstract
Ushbu maqolada o‘rta asr mutafakkirlarining musiqaga oid ilmiy-falsafiy qarashlari asosida bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarida estetik tarbiyani shakllantirish metodikasining nazariy, tarixiy va amaliy-pedagogik asoslari yoritiladi. Tadqiqotda Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Ixvon as-Safo, Safiuddin Urmaviy kabi Sharq ilmiy-madaniy tafakkurining yirik vakillari musiqani faqat tovushlar majmui yoki ijrochilik san’ati sifatida emas, balki matematika, axloq, ruhiyat, uyg‘unlik, go‘zallikni anglash va inson kamoloti bilan bog‘liq murakkab tarbiyaviy hodisa sifatida talqin qilgani asos qilib olinadi. Mavzuning dolzarbligi shundan iboratki, zamonaviy musiqa ta’limida bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasi faqat nota savodxonligi, vokal-ijrochilik malakasi yoki metodik texnikalar bilan cheklanmasligi, balki estetik dunyoqarash, badiiy sezgirlik, milliy-madaniy xotira, axloqiy mas’uliyat va o‘quvchilarda go‘zallikni his etish qobiliyatini shakllantira olish salohiyatini ham o‘z ichiga olishi zarur. Maqolada tarixiy-qiyosiy tahlil, germenevtik talqin, pedagogik modellashtirish, analitik-sintetik umumlashtirish va metodik loyihalash usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijasida o‘rta asr musiqiy tafakkurini zamonaviy musiqa o‘qituvchisi tayyorlash jarayoniga kognitiv-tarixiy, emotsional-estetik, amaliy-ijodiy va refleksiv-qadriy komponentlar orqali kiritish maqsadga muvofiqligi asoslandi. Taklif etilgan metodika tarixiy matnlar bilan ishlash, musiqiy namunalarni tinglash va tahlil qilish, maqom va ohang tizimlaridagi uyg‘unlikni anglash, musiqaning axloqiy-estetik mazmunini muhokama qilish, ijodiy topshiriqlar bajarish hamda pedagogik refleksiya yuritish kabi shakllarni qamrab oladi. Xulosa sifatida o‘rta asr mutafakkirlarining musiqaga oid qarashlarini bo‘lajak musiqa o‘qituvchilari tayyorlash jarayoniga tizimli kiritish ularning estetik madaniyatini, kasbiy tafakkurini va ta’limiy faoliyatga insonparvar yondashuvini kuchaytirishi ta’kidlanadi.
Downloads
References
1. Al-Farabi, Abu Nasr. Kitab al-Musiqa al-Kabir [Musiqa haqida katta kitob]. X asr musiqiy-nazariy traktati.
2. Sawa, George D. “Fārābī v. Music.” Encyclopaedia Iranica.
3. Ibn Sino, Abu Ali. Kitab al-Shifa: Jami‘ ilm al-musiqa [Shifo kitobi: musiqa ilmi majmuasi]. Qohira nashri, 1956.
4. Baffioni, Carmela. “Ikhwān al-Safā.” Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2008.
5. Muslim Heritage. “Safi al-Din al-Urmawi and the Theory of Music.” Foundation for Science, Technology and Civilisation, 2007.
6. Urmawi, Safi al-Din. Kitab al-Adwar [Musiqiy davrlar kitobi]. XIII asr musiqiy-nazariy traktati.
7. Urmawi, Safi al-Din. al-Risala al-Sharafiyya fi al-nisab al-ta’lifiyya [Musiqiy nisbatlar haqida Sharafiy risola]. XIII asr.
8. Shehadi, Fadlou. Philosophies of Music in Medieval Islam. Leiden: Brill, 1995.
9. Shiloah, Amnon. Music in the World of Islam: A Socio-Cultural Study. Detroit: Wayne State University Press, 1995.
10. Farmer, Henry George. A History of Arabian Music to the XIIIth Century. London: Luzac & Co., 1929.
11. Wright, Owen. “Music and Musicology in the Rasa’il Ikhwan al-Safa’.” In: Epistles of the Brethren of Purity: Ikhwan al-Safa’ and their Rasa’il: An Introduction. Oxford University Press, 2008, pp. 216–249.
12. Kania, Andrew. “The Philosophy of Music.” Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2007.
13. Stanford Encyclopedia of Philosophy. “History of Western Philosophy of Music: Antiquity to 1800.”
14. Gökpınar, Yasin. “Musical Sources and Theories from Ancient Greece to the Ottoman Period.” Oriens, Brill, 2023.
15. Isgandarova, Nazila. “Music in Islamic Spiritual Care: A Review of Classical Sources.” Religious Studies and Theology, 2015, 34(1), pp. 101–113.
