YANGI OʻZBEKISTONDA DEMOKRATIYA TAMOYILLARINING MUSTAHKAMLANISHI
Keywords:
Yangi Oʻzbekiston, demokratiya, Konstitutsiya, saylov tizimi, parlament, fuqarolik jamiyati, inson qadri, siyosiy islohotlar, referendum, xalq hokimiyatchiligi.Abstract
Ushbu maqolada Yangi Oʻzbekistonda demokratiya tamoyillarining konstitutsiyaviy-huquqiy, siyosiy-institutsional va ijtimoiy-amaliy jihatdan mustahkamlanish jarayoni IMRAD metodologiyasi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, 2017-yildan keyingi islohotlar bosqichi davlat boshqaruvini xalq manfaatlariga yaqinlashtirish, inson qadrini siyosiy-huquqiy mezon sifatida belgilash, saylov tizimini modernizatsiya qilish, parlament va mahalliy vakillik organlarining rolini kuchaytirish, fuqarolik jamiyati institutlari hamda ommaviy axborot vositalarining ijtimoiy nazoratdagi ishtirokini kengaytirish kabi yoʻnalishlarda yangicha ilmiy baholashni talab etmoqda. Maqolada yangi tahrirdagi Konstitutsiyada demokratiya “inson, uning hayoti, erkinligi, shaʼni va qadr-qimmati oliy qadriyat” degan qoida bilan bogʻlanganligi, “Oʻzbekiston — 2030” strategiyasida ilgari boshlangan islohotlarning mantiqiy davomi belgilanganligi, 2023-yilgi konstitutsiyaviy referendum, 2023-yilgi muddatidan ilgari Prezident saylovi va 2024-yilgi parlament saylovi demokratik institutlarning shakllanish dinamikasini oʻlchash uchun muhim empirik maydon ekani asoslab beriladi [1], [2], [3]. Natijalar qismida real statistik maʼlumotlar asosida referendumdagi 84,54 foizlik ishtirok, 90,21 foizlik qoʻllab-quvvatlash, Prezident saylovidagi 79,8 foizlik ishtirok, 2024-yilgi parlament saylovida aralash saylov tizimining qoʻllanishi, 150 deputatlik oʻrnining besh partiya oʻrtasida taqsimlanishi, ayollar nomzodligi uchun kamida 40 foizlik talab hamda Qonunchilik palatasida ayollar ulushining 38 foizga yetgani jadval asosida ko‘rsatiladi [4], [5], [6], [7]. Shu bilan birga, xalqaro kuzatuvchi institutlarning baholariga tayangan holda demokratik jarayonlarda raqobat, siyosiy plyuralizm, fundamental erkinliklar va haqiqiy tanlov masalalarida yechimini kutayotgan muammolar mavjudligi ham ilmiy ehtiyotkorlik bilan yoritiladi [8], [9], [10]. Tadqiqot xulosasida Yangi Oʻzbekistonda demokratiya tamoyillari huquqiy asos, institutsional mexanizm va ijtimoiy talab sifatida mustahkamlanayotgan boʻlsa-da, uning keyingi sifat bosqichi siyosiy raqobatni kengaytirish, parlament nazoratini amaliy kuchaytirish, sud mustaqilligini chuqurlashtirish va fuqarolarning real ishtirok kanallarini barqarorlashtirish bilan bevosita bogʻliq ekani asoslanadi.
Downloads
References
[1] Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Yangi tahrir, 30.04.2023. Lex.uz. URL: https://lex.uz/docs/-6445145
[2] Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PF-60-son Farmoni. 2022—2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida. 28.01.2022. Lex.uz. URL: https://lex.uz/docs/-5841063
[3] Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PF-158-son Farmoni. Oʻzbekiston — 2030 strategiyasi toʻgʻrisida. 11.09.2023. Lex.uz. URL: https://lex.uz/docs/-6600413
[4] Gazeta.uz. Uzbekistan's constitutional referendum sees 84.54% turnout; 90.21% voted in favor. 01.05.2023. URL: https://www.gazeta.uz/en/2023/05/01/referendum/
[5] Kun.uz. Shavkat Mirziyoyev re-elected President of Uzbekistan. 10.07.2023. URL: https://kun.uz/en/news/2023/07/10/shavkat-mirziyoyev-re-elected-president-of-uzbekistan
[6] Reuters. Uzbekistan's Liberal Democrats lead in parliamentary election. 28.10.2024. URL: https://www.reuters.com/world/asia-pacific/uzbekistans-liberal-democrats-lead-parliamentary-election-2024-10-28/
[7] Inter-Parliamentary Union. Uzbekistan Legislative Chamber October 2024 Election. URL: https://data.ipu.org/parliament/UZ/UZ-LC01/election/UZ-LC01-E20241027
[8] OSCE/ODIHR. Uzbekistan parliamentary elections, 27 October 2024: observation and final assessment materials. URL: https://odihr.osce.org/odihr/elections/uzbekistan/586323
[9] Freedom House. Uzbekistan: Freedom in the World 2025 Country Report. URL: https://freedomhouse.org/country/uzbekistan/freedom-world/2025
[10] TheGlobalEconomy / V-Dem. Uzbekistan Electoral Democracy Index, 2024. URL: https://www.theglobaleconomy.com/Uzbekistan/electoral_democracy_index/
