MUHANDISLIK GRAFIKASI FANLARINI O‘QITISH JARAYONIDA O‘QUVCHILARNING FAZOVIY TASAVVURINI RIVOJLANTIRISHNING DIDAKTIK MANBALARI VA NUQTALI PROYEKSIYALASH METODINING IMKONIYATLARI

Abstract

Mazkur maqolada muhandislik grafikasi fanlarini o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning fazoviy tasavvurini rivojlantirish muammosi nazariy, psixologik va metodik nuqtai nazardan tahlil qilinadi hamda ushbu jarayonni samarali tashkil etish uchun didaktik manbalar tizimi va nuqtali proyeksiyalash metodining ilmiy-amaliy imkoniyatlari yoritiladi. Muhandislik grafikasi nafaqat chiziqlar va shakllarni tasvirlashni o‘rgatuvchi fan, balki o‘quvchining uch o‘lchamli fikrlashi, predmetning ichki va tashqi tuzilishini tasavvur qila olishi, proyeksiyalar orasidagi bog‘lanishlarni anglay olishi, ko‘rinish, qirqim, kesim, aksonometriya va boshqa grafik shakllar o‘rtasida mantiqiy o‘tishlarni amalga oshira bilishini shakllantiruvchi kognitiv maydondir. Shu jihatdan qaralganda, muhandislik grafikasi darslarida fazoviy tasavvurni rivojlantirish alohida qo‘shimcha vazifa emas, balki mazkur fan mazmunining ichki yadrosi hisoblanadi. Maqolada fazoviy tasavvur rivojining grafik-belgili, predmetli-makonsimon, psixologik-kognitiv, nutqiy-analitik va faoliyatli-amaliy manbalari ajratib ko‘rsatiladi; ularning har biri o‘quvchi tafakkurini faollashtirishda o‘ziga xos didaktik vazifani bajarishi asoslab beriladi. Shuningdek, mualliflik yondashuvi sifatida tavsiya etilgan nuqtali proyeksiyalash metodi orqali o‘quvchining tayyor konturga ergashishidan ko‘ra, fazodagi tayanch nuqtalar, ularning frontal, gorizontal va profil tekisliklardagi o‘rni, nuqtalararo bog‘lanish, qirra va sirtlarning hosil bo‘lish jarayonini anglashiga tayanuvchi o‘qitish modeli taklif qilinadi. Tadqiqot natijasida fazoviy tasavvurni rivojlantirishning bosqichli metodik modeli, baholash mezonlari va topshiriqlar tizimini takomillashtirishga doir xulosalar shakllantirildi. Maqola muhandislik grafikasini o‘qitish metodikasini reproduktiv ko‘chirish amaliyotidan tafakkurni faollashtiruvchi, tasvirni mazmunga aylantiruvchi va grafik savodxonlikni kasbiy kompetensiyaga bog‘lovchi ta’lim texnologiyasi darajasiga ko‘tarish zarurligini ilmiy asoslaydi.