Educational Yield Insights & Breakthroughs
EIYB (Educational Yield Insights & Breakthroughs) — har oy elektron shaklda chop etiladigan xalqaro ilmiy jurnal. Jurnal barcha yosh tadqiqotchilar, talabalar, magistrlar, professor-o'qituvchilar va doktorantlar uchun o'z ilmiy ishlarini ilmiy ma'lumotlar bazalariga integrasiya qilish uchun tashkil etilgan. Jurnalning asosiy maqsadi dunyoning turli burchaklaridagi tadqiqotchilarni birlashtirish, ilmiy manbalarni yaratish, turli innovasion faolligini yoritish. ISSN: 3060-4648 Govonomy №: 319860
TALABA-SPORTCHILARDA JAROHATLARNING OLDINI OLISHGA YO‘NALTIRILGAN NEYROMUSKULYAR TAYYORGARLIK MODELI
Ushbu maqolada jarohat profilaktikasiga xizmat qiluvchi neyromuskulyar tayyorgarlik modeli masalasi jismoniy madaniyat nazariyasi, sport pedagogikasi va sog‘lomlashtiruvchi ta’lim konsepsiyalari kesishgan nuqtada tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, zamonaviy oliy ta’limda jismoniy madaniyat mashg‘uloti faqat jismoniy sifatlarni rivojlantirish yoki nazorat normativlarini bajarish bilan cheklanib qolmasligi, balki talabaning salomatlikka mas’ul munosabati, mustaqil mashq qilish odati, harakat xavfsizligi, ijtimoiy hamkorlik va shaxsiy rivojlanish strategiyasini shakllantirishi zarur. Maqolada talaba-sportchilarning kuch, muvozanat, sakrash, qo‘nish, keskin burilish va harakatni boshqarish qobiliyatlari tadqiqot obyekti sifatida, jarohat xavfini kamaytirish uchun neyromuskulyar faollashtirish, kuch tayyorgarligi, proprioseptiv nazorat, harakat texnikasi va tiklanish madaniyatini integratsiyalash esa tadqiqot predmeti sifatida belgilandi. Nazariy tahlil, qiyosiy-pedagogik umumlashtirish, model loyihalash va amaliy metodik interpretatsiya asosida dinamik qizish, harakat sifatini skrining qilish, kuch-muvozanat mashqlari, plyometrik texnika, sport turiga xos keskin harakatlar va yuklamadan keyingi tiklanish bloklarini birlashtiruvchi model taklif etildi. Maqolaning ilmiy yangiligi profilaktika jarayonini alohida tibbiy tavsiya emas, balki mashg‘ulotning boshlang‘ich, asosiy va yakuniy qismlariga singdirilgan pedagogik nazorat tizimi sifatida asoslash bilan belgilanadi. Natijalar jismoniy madaniyat darsining maqsad, mazmun, metod, baholash va refleksiya komponentlarini yaxlit tizimga keltirish imkonini ko‘rsatadi; amaliy ahamiyati esa kafedra, trener-o‘qituvchi va sport pedagogi uchun dars jarayonini ilmiy asosda rejalashtirish, xavfsiz yuklama berish va talaba faolligini barqaror oshirishga xizmat qiladi.
jarohat profilaktikasi, neyromuskulyar tayyorgarlik, talaba-sportchi, kuch, muvozanat, proprioseptsiya.
MILLIY HARAKATLI O‘YINLAR VA KURASH ELEMENTLARI ASOSIDA JISMONIY MADANIYAT DARSLARINING TARBIYAVIY-INTEGRATIV IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada milliy harakatli o‘yinlar va kurash elementlariga tayangan tarbiyaviy-integrativ yondashuv masalasi jismoniy madaniyat nazariyasi, sport pedagogikasi va sog‘lomlashtiruvchi ta’lim konsepsiyalari kesishgan nuqtada tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, zamonaviy oliy ta’limda jismoniy madaniyat mashg‘uloti faqat jismoniy sifatlarni rivojlantirish yoki nazorat normativlarini bajarish bilan cheklanib qolmasligi, balki talabaning salomatlikka mas’ul munosabati, mustaqil mashq qilish odati, harakat xavfsizligi, ijtimoiy hamkorlik va shaxsiy rivojlanish strategiyasini shakllantirishi zarur. Maqolada oliy ta’limda jismoniy madaniyat mashg‘ulotlarida qo‘llanadigan milliy harakatli o‘yinlar, kurash elementlari va jamoaviy faoliyat shakllari tadqiqot obyekti sifatida, milliy qadriyat, axloqiy-irodaviy sifat, jamoaviy hamkorlik va harakat kompetensiyasini yagona dars konstruksiyasida uyg‘unlashtirish mexanizmlari esa tadqiqot predmeti sifatida belgilandi. Nazariy tahlil, qiyosiy-pedagogik umumlashtirish, model loyihalash va amaliy metodik interpretatsiya asosida qadriyatli motivatsiya, harakat vazifasi, xavfsizlik chegarasi, juftlik va guruhda bajarish, kurash texnikasining soddalashtirilgan elementlari, refleksiya va tarbiyaviy xulosa bloklaridan iborat dars modeli taklif etildi. Maqolaning ilmiy yangiligi milliy o‘yinlarni faqat folklor namunasi yoki darsni qiziqarli qilish vositasi sifatida emas, balki koordinatsiya, tezkorlik, muloqot, mas’uliyat va ijtimoiy identifikatsiyani rivojlantiruvchi integrativ didaktik resurs sifatida talqin qilish bilan belgilanadi. Natijalar jismoniy madaniyat darsining maqsad, mazmun, metod, baholash va refleksiya komponentlarini yaxlit tizimga keltirish imkonini ko‘rsatadi; amaliy ahamiyati esa kafedra, trener-o‘qituvchi va sport pedagogi uchun dars jarayonini ilmiy asosda rejalashtirish, xavfsiz yuklama berish va talaba faolligini barqaror oshirishga xizmat qiladi.
milliy harakatli o‘yinlar, kurash, jismoniy madaniyat, tarbiyaviy integratsiya, qadriyat, harakat kompetensiyasi.
RAQAMLI GEOAXBOROT TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA FARG‘ONA VODIYSIDA EKOLOGIK-IQLIMIY STRESS VA AHOLI HUDUDIY FAROVONLIGI O‘RTASIDAGI BOG‘LIQLIKNI BAHOLASH
Ushbu maqolada Farg‘ona vodiysi sharoitida ekologik-iqlimiy stress, yer-suv resurslariga bosim, aholi zichligi, urbanizatsiya, sug‘oriladigan yerlarning antropogen yuklamasi va hududiy farovonlik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik raqamli geoaxborot yondashuvi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning ilmiy g‘oyasi shundan iboratki, zamonaviy geografiya faqat tabiiy komponentlarni tavsiflash bilan cheklanmay, hududiy tizimlarning demografik, ekologik, ijtimoiy-psixologik va boshqaruv omillari bilan integratsiyalashgan holatini baholashi zarur. Maqolada masofadan zondlash, GIS qatlamlari, demografik-statistik ko‘rsatkichlar, iqlimiy xavf indikatorlari, suv tanqisligi va landshaft degradatsiyasi haqidagi ma’lumotlar asosida hududiy stressning ko‘p omilli modeli taklif qilinadi. O‘zbekistonning “yashil iqtisodiyot”ga o‘tish strategiyasi, “O‘zbekiston–2030” doirasidagi ekologik ustuvorliklar, sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish strategiyasi hamda xalqaro tashkilotlarning suv tanqisligi va iqlimiy xavflar bo‘yicha xulosalari tadqiqotning normativ va ilmiy asosini tashkil etadi. Olingan nazariy natijalar Farg‘ona vodiysida ekologik xavf va aholi farovonligi masalasini alohida-alohida emas, balki yagona “tabiat–jamiyat–raqamli boshqaruv” tizimi sifatida ko‘rish zarurligini ko‘rsatadi.
geoaxborot tizimlari, Farg‘ona vodiysi, ekologik stress, iqlim o‘zgarishi, suv tanqisligi, urbanizatsiya, hududiy farovonlik, raqamli geografiya, landshaft degradatsiyasi, barqaror rivojlanish.
O‘ZBEKISTON ARID LANDSHAFTLARIDA IQLIM O‘ZGARISHI, SUV TANQISLIGI VA YER DEGRADATSIYASI JARAYONLARINING GEOEKOLOGIK BAHOLANISHI: CHO‘LLANISHNI KAMAYTIRISHNING HUDUDIY MODELI
Ushbu maqolada O‘zbekistonning arid va semiarid landshaftlarida iqlim o‘zgarishi, suv resurslari tanqisligi, tuproq sho‘rlanishi, yaylov degradatsiyasi va cho‘llanish jarayonlarining o‘zaro bog‘langan geoekologik mexanizmlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi tabiiy-geografik omillar, antropogen bosim, transchegaraviy suvga qaramlik, irrigatsiya tizimlarining samaradorligi va landshaft barqarorligi o‘rtasidagi sabab-oqibat munosabatlarini aniqlash hamda cho‘llanishni kamaytirishga xizmat qiluvchi hududiy geoekologik modelni asoslashdan iborat. Maqolada O‘zbekiston — 2030 strategiyasi, yashil iqtisodiyotga o‘tish konsepsiyasi, milliy ekologik hisobotlar, xalqaro iqlim va yer degradatsiyasi bo‘yicha tadqiqotlar, masofadan zondlash hamda GIS yondashuvlari asosida tahliliy-uslubiy asos shakllantirildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, cho‘llanish jarayoni faqat tabiiy qurg‘oqchilik yoki harorat ortishi bilan izohlanmaydi; u suv xo‘jaligi boshqaruvi, tuproq-meliorativ holat, yaylovlardan foydalanish me’yori, aholi punktlarining landshaftga bosimi va institutsional moslashuvchanlik darajasi bilan bevosita bog‘liq murakkab hududiy tizim sifatida namoyon bo‘ladi. Maqolada integral xavf zonalashtirish, suv-tejamkor irrigatsiya, sho‘rlanish monitoringi, degradatsiyalangan yaylovlarni reabilitatsiya qilish, Aralbo‘yi landshaftlarini tiklash va mahalliy boshqaruvda geoaxborot qarorlarini joriy etish ustuvor yo‘nalishlar sifatida asoslandi.
arid landshaft, cho‘llanish, yer degradatsiyasi, suv tanqisligi, geoekologik baholash, tuproq sho‘rlanishi, GIS, masofadan zondlash, iqlim moslashuvi, O‘zbekiston.
The Significance of the Work Tarikh al-Rusul wa al-Muluk in the Gradual Presentation of Islamic History
This article analyzes the scholarly significance of Abu Ja‘far Muhammad ibn Jarir al-Tabari’s work Tarikh al-Rusul wa al-Muluk (“History of the Prophets and Kings”) in the gradual presentation of Islamic history. The study examines the position of the work as a historical source, the author’s method of presenting historical events on the basis of the narration (riwayah) and isnad system, as well as his methodological approach within Islamic historiography. In particular, the article analyzes al-Tabari’s systematic presentation of human history beginning from creation, in close connection with the history of the prophets, the emergence of Islam, the life of the Messenger of Allah (peace be upon him), the period of the caliphate, and subsequent political developments. The article reveals the role of the work in shaping gradual historical thinking, its characteristics in systematically presenting the sequence of events, and its scholarly significance in understanding the history of Islamic civilization on the basis of an integrated conceptual framework. In addition, the value of the work as a primary source in the study of Islamic history, its contribution to preserving historical memory, and its role in the development of scholarly historiographical traditions are evaluated from a scholarly-analytical perspective. The findings of the study demonstrate that Tarikh al-Rusul wa al-Muluk is an important source for the periodized, systematic, and scholarly study of Islamic history.
Islamic history, historiography, gradual approach, history of the prophets, caliphate period, historical sources, Islamic civilization, historical narrations, Muslim historiography, the Qur’an and history, hadith and history, religious thought, historical methodology, early Islamic period, historical heritage, source studies.
HARBIY XIZMATCHILARNING XIZMAT FAOLIYATIDAGI ADAPTATSIYA JARAYONLARINING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI
Maqolada harbiy xizmatchilarning xizmat faoliyatidagi adaptatsiya jarayonining pedagogik, psixologik va ijtimoiy-madaniy asoslari ilmiy jihatdan tadqiq etilgan. Zamonaviy geosiyosiy tahdidlarning murakkablashuvi, harbiy xizmat mazmunining texnologik transformatsiyasi hamda shaxsiy tarkibning ma’naviy-ruhiy tayyorgarligiga qо‘yilayotgan talablarning ortishi harbiy adaptatsiya masalasini strategik ilmiy yо‘nalishga aylantirmoqda. Tadqiqot davomida adaptatsiyaning strukturaviy komponentlari, xizmat faoliyatiga moslashuv bosqichlari, psixologik barqarorlik omillari hamda jamoaviy integratsiya mexanizmlari nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilindi. Shuningdek, О‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari tizimidagi mavjud pedagogik-amaliy yondashuvlar Germaniya va Turkiya tajribasi bilan qiyosiy о‘rganildi. Harbiy pedagogika va harbiy psixologiya kesishgan nuqtada adaptatsiyaning gibrid modeli zarurligi asoslandi. Tadqiqot natijasida harbiy xizmatchilar xizmat faoliyatidagi adaptatsiyani takomillashtirishga doir ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
harbiy pedagogika, adaptatsiya, harbiy xizmatchi, kasbiy moslashuv, stress bardoshlilik, psixologik tayyorgarlik, harbiy psixologiya, jamoaviy integratsiya, professional kompetensiya, xizmat faoliyati.
Oqsillar tirik tabiatda juda muhim o‘rin tutadi. Ular tirik organizm massasining qariyb yarmini tashkil etadi va ko‘plab muhim xususiyatlarga ega. Oqsillarning tuzilishi va funksiyalarini o‘rganish biologiya hamda tibbiyotdagi muhim masalalarni hal etishda asos bo‘lib xizmat qiladi. Shu sababli tibbiyot oliygohlarida biokimyo fanini o‘rganish oqsillardan boshlanadi. Oqsillar tirik organizmlarga xos bo‘lgan ko‘plab vazifalarni bajaradi. Zamonaviy tibbiyot adabiyotlarida yuqori molekulyar azot saqlovchi birikmalar oqsillar deb ataladi. Oqsillar har qanday tirik organizm to‘qimalarining asosiy qismini tashkil etib, organizmning tuzilishi va faoliyatida muhim rol o‘ynaydi. Molekulyar biologiya asoschilaridan biri bo‘lgan F. Krikning ta’kidlashicha, oqsillar turli funksiyalarni juda nozik va samarali bajarishga qodir bo‘lgan muhim moddalardir. Tabiatda viruslardan tortib insonlargacha bo‘lgan organizmlar faoliyatini ta’minlaydigan juda ko‘p turdagi oqsillar mavjud. Har bir organizm o‘ziga xos oqsillar majmuasiga ega.
oqsillar, tibbiyot, tabiiy oqsillar, biologiya, organizm.
RAQAMLI PEDAGOGIKA VA WEARABLE MONITORING VOSITALARI YORDAMIDA JISMONIY MADANIYAT TA’LIMINI MODERNIZATSIYA QILISH
Ushbu maqolada raqamli pedagogika va wearable monitoring asosidagi jismoniy madaniyat ta’limi masalasi jismoniy madaniyat nazariyasi, sport pedagogikasi va sog‘lomlashtiruvchi ta’lim konsepsiyalari kesishgan nuqtada tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, zamonaviy oliy ta’limda jismoniy madaniyat mashg‘uloti faqat jismoniy sifatlarni rivojlantirish yoki nazorat normativlarini bajarish bilan cheklanib qolmasligi, balki talabaning salomatlikka mas’ul munosabati, mustaqil mashq qilish odati, harakat xavfsizligi, ijtimoiy hamkorlik va shaxsiy rivojlanish strategiyasini shakllantirishi zarur. Maqolada jismoniy madaniyat mashg‘ulotlarida raqamli platformalar, mobil ilovalar, video tahlil, yurak urish sensori va wearable qurilmalardan foydalanish amaliyoti tadqiqot obyekti sifatida, raqamli vositalar orqali mashg‘ulot yuklamasi, texnika sifati, ishtirok faolligi, individual fikr-mulohaza va baholash shaffofligini ta’minlash metodikasi esa tadqiqot predmeti sifatida belgilandi. Nazariy tahlil, qiyosiy-pedagogik umumlashtirish, model loyihalash va amaliy metodik interpretatsiya asosida raqamli diagnostika, mashg‘ulotni video va sensorlar bilan kuzatish, algoritmik tavsiya, o‘qituvchi validatsiyasi, talaba refleksiyasi va ma’lumot xavfsizligi bloklarini birlashtiruvchi modernizatsiya modeli taklif etildi. Maqolaning ilmiy yangiligi raqamli texnologiyalarni tashqi nazorat quroli emas, balki talabaning o‘z jismoniy holatini tushunishi, xavfsiz mashq qilishi va mustaqil harakat madaniyatini rivojlantirishiga xizmat qiluvchi pedagogik ekotizim sifatida asoslash bilan belgilanadi. Natijalar jismoniy madaniyat darsining maqsad, mazmun, metod, baholash va refleksiya komponentlarini yaxlit tizimga keltirish imkonini ko‘rsatadi; amaliy ahamiyati esa kafedra, trener-o‘qituvchi va sport pedagogi uchun dars jarayonini ilmiy asosda rejalashtirish, xavfsiz yuklama berish va talaba faolligini barqaror oshirishga xizmat qiladi.
raqamli pedagogika, wearable monitoring, jismoniy madaniyat, video tahlil, sensor, individual fikr-mulohaza.
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA MADANIY QADRIYATLARNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’limda madaniy qadriyatlarni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda madaniy qadriyat tushunchasi shaxsning ma’naviy-axloqiy kamoloti, milliy o‘zlikni anglash, ijtimoiy mas’uliyat, vatanparvarlik, mehr-oqibat, bag‘rikenglik va kommunikativ madaniyat bilan uzviy bog‘liq pedagogik kategoriya sifatida yoritiladi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining yosh, psixologik va kognitiv xususiyatlari hisobga olingan holda qadriyat tarbiyasini tashkil etishning aksiologik, madaniyatshunoslik, kompetensiyaviy, faoliyatga yo‘naltirilgan va shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvlari asoslab beriladi. Maqolada suhbat, tushuntirish, ertak va hikoya tahlili, o‘yin texnologiyalari, yarim izlanishli topshiriqlar, jamoaviy loyiha, refleksiya va pedagogik diagnostika kabi metodlarning tarbiyaviy imkoniyatlari ochiladi. Natijada boshlang‘ich ta’limda madaniy qadriyatlarni shakllantirishni tasodifiy tadbirlar majmui emas, balki maqsad, mazmun, metod, muhit, o‘qituvchi shaxsiy namunasi, oila hamkorligi va baholash mezonlarini birlashtiruvchi uzluksiz pedagogik tizim sifatida loyihalash zarurligi ilmiy jihatdan asoslanadi.
boshlang‘ich ta’lim, madaniy qadriyat, milliy tarbiya, aksiologik yondashuv, pedagogik texnologiya, interfaol metod, ma’naviy-axloqiy rivojlanish.
RAQAMLI VA LOKAL TARIX MATERIALLARI ASOSIDA TARIX DARSLARIDA TADQIQOTGA YO‘NALTIRILGAN TA’LIMNI TASHKIL ETISH METODIKASI
Ushbu maqolada tarix darslarida raqamli resurslar, lokal tarix materiallari, muzey, arxiv, xarita, mahalla tarixi, og‘zaki tarix va vizual manbalar asosida tadqiqotga yo‘naltirilgan ta’limni tashkil etish metodikasi tahlil qilinadi. Muallif tarix ta’limida raqamlashtirishni shunchaki elektron taqdimot yoki video ko‘rsatish bilan tenglashtirish noto‘g‘ri ekanini, raqamli vositalar tarixiy savol, dalil, izlanish va xulosa bilan bog‘langandagina didaktik qiymat kasb etishini asoslaydi. Tadqiqotda O‘zbekiston ta’lim siyosati, tarix fani o‘quv dasturlari, UNESCOning fuqarolik va madaniy ta’limga oid yondashuvlari, inquiry-based learning nazariyasi va lokal tarixni o‘qitish tajribasi umumlashtirildi. Natijada raqamli-lokal tarix darsining olti elementli modeli — lokal muammo, raqamli qidiruv, manba seleksiyasi, dala kuzatuvi, tarixiy hikoya yaratish va jamoatchilikka taqdim etish — ishlab chiqildi. Maqola tarix darsini o‘quvchi yashayotgan hudud, oila xotirasi, mahalla tarixi va milliy tarix o‘rtasidagi bog‘lanishni ochuvchi tadqiqot maydoniga aylantirish imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
raqamli tarix, lokal tarix, tarix o‘qitish metodikasi, tadqiqotga yo‘naltirilgan ta’lim, og‘zaki tarix, elektron arxiv, tarixiy xarita, muzey pedagogikasi, fuqarolik kompetensiyasi.
MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMINING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada so‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimida amalga oshirilgan keng ko‘lamli islohotlar va ularning natijalari tahlil qilinadi. Tizimda qamrov darajasining oshishi, nodavlat sektorning ulushi, investitsiyaviy jozibadorlik hamda pedagogik kadrlar salohiyatini yuksaltirish masalalari statistik ma’lumotlar asosida o‘rganilgan.
maktabgacha ta’lim, qamrov darajasi, DXSh (Davlat-xususiy sheriklik), inklyuziv ta’lim, pedagogik mahorat, raqamlashtirish.
14–16 YOSHLI BADMINTONCHILARNING MAXSUS JISMONIY VA TEXNIK TAYYORGARLIGI ASOSIDA SPORT ISTIQBOLINI PROGNOZLASH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada 14–16 yoshli badmintonchilarning maxsus jismoniy va texnik tayyorgarligi asosida sport istiqbolini prognozlash metodikasini takomillashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqot davomida yosh badmintonchilarning tezkorlik, chaqqonlik, koordinatsion qobiliyatlar, maxsus chidamlilik hamda texnik harakatlarni bajarish sifati o‘rganildi. Jismoniy va texnik tayyorgarlik ko‘rsatkichlari asosida istiqbolli sportchilarni aniqlash mezonlari ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari badmintonchilarning kelajakdagi sport natijalarini prognoz qilishda kompleks baholash tizimidan foydalanish yuqori samaradorlikka ega ekanligini ko‘rsatdi.
badminton, sport istiqboli, prognozlash, jismoniy tayyorgarlik, texnik tayyorgarlik, yosh sportchilar, sport seleksiyasi, maxsus tayyorgarlik, sport mahorati.
STANISLAVSKIY TIZIMI VA SUN’IY INTELLEKT DAVRIDA AKTYORLIK MAHORATINING TRANSFORMATSIYASI
Ushbu maqolada Konstantin Stanislavskiy tomonidan yaratilgan aktyorlik tizimining zamonaviy teatr va kino san’atidagi transformatsiyasi, ayniqsa sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi sharoitida uning yangi talqinlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi raqamli texnologiyalar va AI vositalarining aktyorlik jarayoniga kirib kelishi bilan bog‘liq bo‘lib, bu holat aktyor ijrosining psixologik va texnik asoslarini qayta ko‘rib chiqishni talab etadi. Maqolaning maqsadi Stanislavskiy tizimining asosiy tamoyillari — “haqiqatga ishonish”, “ichki harakat”, “agar men bo‘lsam” metodining sun’iy intellekt davridagi ahamiyatini ochib berishdir. Tadqiqotda analitik, qiyosiy va zamonaviy teatrshunoslik metodlaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, AI texnologiyalari aktyorlikni almashtirmaydi, balki uning ijodiy imkoniyatlarini kengaytiradi. Xulosa sifatida Stanislavskiy tizimi raqamli davrda ham aktyorlik san’atining asosiy metodologik poydevori bo‘lib qolishi ta’kidlanadi.
Stanislavskiy tizimi, aktyorlik mahorati, sun’iy intellekt, teatr transformatsiyasi, raqamli filologiya, ijodiy jarayon, sahnaviy haqiqat, metod aktyorlik, digital teatr, obraz yaratish.
BADMINTONCHILARNI TANLASHDA JISMONIY VA TEXNIK TAYYORGARLIK DARAJALARINI HISOBGA OLISH TEXNOLOGIYALARI (14–16 YOSH MISOLIDA)
Mazkur maqolada 14–16 yoshli badmintonchilarni saralash va tanlash jarayonida jismoniy hamda texnik tayyorgarlik ko‘rsatkichlarini kompleks baholash texnologiyalari tahlil qilinadi. Sportchilarni tanlashning zamonaviy yondashuvlari, jismoniy sifatlarning rivojlanganlik darajasi, texnik elementlarni bajarish samaradorligi va ularning sport natijalariga ta’siri ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot davomida tezkorlik, chaqqonlik, koordinatsiya, sakrovchanlik va maxsus chidamlilik ko‘rsatkichlari hamda badmintonning asosiy texnik elementlari bo‘yicha natijalar o‘rganildi. Olingan natijalar yosh badmintonchilarni istiqbolli sportchi sifatida tanlashda kompleks baholash tizimini qo‘llash zarurligini ko‘rsatdi.
badminton, sport seleksiyasi, jismoniy tayyorgarlik, texnik tayyorgarlik, sportchilarni tanlash, o‘smir sportchilar, sport mahorati, testlash texnologiyasi.
HUDUD IQTISODIYOTINI RIVOJLANISHIDA INVESTITSIYALARNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada hudud iqtisodiyotini rivojlantirishda investitsiyalarning tutgan o‘rni va ularning iqtisodiy jarayonlarga ta’siri o‘rganilgan. Investitsiyalar hisobiga ishlab chiqarish hajmini oshirish, infratuzilmani rivojlantirish hamda yangi ish o‘rinlarini yaratish imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, hududlarning investitsion jozibadorligiga ta’sir etuvchi omillar ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot davomida iqtisodiy-statistik va qiyosiy tahlil usullaridan foydalanildi. Olingan natijalar investitsiyalar hajmining ortishi hududlarda iqtisodiy faollikning kuchayishiga, ishlab chiqarish ko‘rsatkichlarining yaxshilanishiga hamda bandlik darajasining oshishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqladi. Tadqiqot yakunida hududlarda investitsiyalarni yanada faol jalb qilish va ulardan foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha ayrim takliflar berildi.
investitsiya, hudud iqtisodiyoti, investitsion muhit, investitsion jozibadorlik, xorijiy investitsiyalar, iqtisodiy o‘sish, YaIM, infratuzilma, investitsion siyosat, investitsion samaradorlik.
Ahmedov Bekzod Alisher o‘g‘li; Abdukarimov Bobir Gulmamatovich
INNOVATSION MOLIYAVIY INSTRUMENTLARNING INVESTITSION MUHIT BARQARORLIGINI TA’MINLASHDAGI INSTITUTSIONAL VA RISK-KANAL MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada innovatsion moliyaviy instrumentlar – yashil obligatsiyalar, barqaror rivojlanish obligatsiyalari, sukuk, venchur kapital, faktoring, raqamli to‘lov va tokenizatsiyaga yaqin kapital bozori yechimlari – investitsion muhit barqarorligiga qanday ta’sir ko‘rsatishi tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, innovatsion instrumentlar faqat yangi moliyalashtirish shakli emas, balki kapitalni uzoq muddatli, shaffof, diversifikatsiyalangan va riskka mos narxlangan oqimlarga aylantiruvchi institutsional mexanizmdir. Maqolada O‘zbekiston kapital bozori rivojlanish bosqichida turgani, bank kreditlariga yuqori tayanish, institutsional investorlar bazasining torligi, korporativ qimmatli qog‘ozlar taklifining yetarli emasligi, suveren daromadlilik egri chizig‘i va axborot oshkoraligi masalalari investitsion barqarorlikka bevosita ta’sir etishi asoslab beriladi. Natijada innovatsion moliyaviy instrumentlarni tartibga solish, investorlarga huquqiy kafolat berish, emitentlar sifatini oshirish, ESG va raqamli infratuzilmani joriy etish bo‘yicha konseptual model taklif qilinadi.
innovatsion moliyaviy instrumentlar, investitsion muhit, kapital bozori, yashil obligatsiya, sukuk, ESG, moliyaviy barqarorlik, O‘zbekiston.
ТОШКЕНТ ВОҲАСИ ШАРОИТЛАРИДА XENOMELES (CHAENOMELES) ТУРЛАРИНИНГ БИОЭКОЛОГИЯСИ, МАНЗАРАВИЙЛИГИ ВА КЎПАЙТИРИШ ТЕХНОЛОГИЯСИ
Ушбу мақолада Тошкент воҳаси шароитида Xenomeles (Chaenomeles) турларининг биоэкологик хусусиятлари, манзаравий аҳамияти ва кўпайтириш технологиялари ўрганилган. Ўсимликларнинг иқлимга мослашувчанлиги, гуллаш хусусиятлари ва кўчат етиштириш усуллари таҳлил қилинган.
Xenomeles, манзаравий буталар, биоэкология, кўкаламзорлаштириш, кўпайтириш, Тошкент воҳаси
Система мгновенных платежей в условиях цифровизации экономики Узбекистана
Система мгновеных платежей выступает ключевым компонентом цифровой трансформации экономики. В 2022 году объем транзакций через нее вырос в 1,4 раза до 446,4 трлн. сум, а количество операций достигло 17,6 единиц. Доля платежей в вечернее и ночное время увеличилось с 7% до 11%, что является признаком перехода у круглосуточной модели расчетов. Проблемы цифрового неравенства и кибербезопасности остаются актуальными. Дальнейший прогресс определяется с интеграцией государственных услуг, расширением инфраструктуры и повышением финансовой грамотности.
система мгновенных платежей, цифровизация экономики, безналичные расчеты, финтех, QR – коды, бесконтактные платежи.
Байдарова Сабина Бахтияровна; Избосаров Бобуржон Бахриддинович
ВЛИЯНИЕ БАНКОВСКОЙ ЛИБЕРАЛИЗАЦИИ НА ИНВЕСТИЦИОННЫЙ КЛИМАТ И ПРИТОК ПРЯМЫХ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ В УЗБЕКИСТАН
В данной статье рассмотрены глобальные изменения и реформы, происходящие в банковской системе Республики Узбекистан. Данные события требуют совершенствования деятельности финансовых институтов на основе рыночных отношений, а также могут помочь решить некоторые проблемные вопросы в сфере банков. Также будет рассмотрена либерализация банковского сектора. Либерализация банковского сектора — это возможность частных банков завладеть долей рынка государственных банков. Данная деятельность направлена на создание свободного, прозрачного и конкурентного банковского сектора
банковская либерализация, прямые иностранные инвестиции, частные банки, государственные банки, конкуренция, прозрачность, реформы.
Бардыгина Анастасия Алексеевна; Избосаров Бобуржон Бахриддинович
SPORT TURLARI BILAN SHUG‘ULLANISHDA SHAXS XUSUSIYATLARINI HISOBGA OLISHNING AHAMIYATI
Maqolada sport va jismoniy mashqlarning inson hayotidagi o‘rni, sportpsixologik tadqiqotning sport amaliyoti bilan bevosita bog‘liqligi, sport faoliyati uning ma’lum turlari uchun xos bo‘lgan katta aniqlikni sezgi va idrok etish masalalarini qamrab olgan.
sport, sport-psixologiyasi, sezgi va idrok, astenik va stenik, xarakter, asosda sport mashg‘ulot-lari va musobaqalari.
VOLEYBOL O'QITUVCHISINING KO'NIKMALARI VA USLUBI
Hozirgi paytda murabbiy shaxsiga birlamchi e'tibor qaratilishi lozim, chunki murabbiy sportchini tayyorlashda asosiy shaxsdir. Biz ushbu maqolada murabbiy - o'qituvchi tomonidan professional majburiyatlarini bajarishi haqida ma'lumot berib o'tamiz. Bundan tashqari, ushbu maqolada murabbiy yetarli tajriba va bilimga ega bo'lishining tamoyillarini izohlashga ham e'tibor qaratilgan.
Copyright (c) 2026 Muxamedjanov Shovkat Muxrumovich (Author)
Ushbu maqolada jamiyatning ya’ni kelajagimizning umidli yoshlarining har tomonlama sog‘lom, jismoniy qobiliyati, jismoniy madaniyatini rivojlantirish borasida bahs munozaralar kiritilgan
Jamiyat, jismoniy qobiliyatlar, jismoniy sifatlar, fiziologik, morfologik, sport, akrobatika, yengil-atletika.
UMUMTA’LIM MAKTABLARINING SPORT TO’GAKAKLARIDA YOSH GANDBOL O‘YINCHILARINING JISMONIY TAYYORGARLIGI
Ushbu maqolada umumta’lim maktablarining sport to‘garaklarida yosh gandbo‘l o‘yinchilarini tayyorlash, ularda kuchlilik, chidamlilik, tezlik, egiluvchanlik, chaqqonlik kabi sifatlarni kuchaytirish omillari haqida fikr yuritiladi. O‘yinlarning darajasi va mohiyati yoritib beriladi
Gandbol, o‘yin, texnika, g‘alaba, individual yondashuv, masofa, talab, himoya, jamoa, hujum.
ЦИФРОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В РАЗВИТИИ КОММУНИКАТИВНОЙ КОМПЕТЕНЦИИ СТУДЕНТОВ-ФИЛОЛОГОВ
В статье рассматривается роль цифровых технологий в развитии коммуникативной компетенции студентов филологических направлений. Анализируются современные образовательные платформы, мультимедийные средства и интерактивные методы обучения, применяемые в процессе преподавания языковых дисциплин. Особое внимание уделяется влиянию цифровой образовательной среды на формирование речевых навыков, самостоятельности и межкультурной коммуникации студентов. Результаты исследования показывают, что интеграция цифровых технологий способствует повышению качества филологического образования и эффективности учебного процесса.
цифровые технологии, коммуникативная компетенция, филология, интерактивное обучение, электронные ресурсы, мультимедиа, языковое образование.
ГЕЙМИФИКАЦИЯ КАК ИННОВАЦИОННАЯ ТЕХНОЛОГИЯ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА
В статье рассматриваются особенности геймификации как инновационной педагогической технологии в современной системе образования. Анализируются основные механизмы использования игровых элементов в образовательном процессе, их влияние на мотивацию, познавательную активность и качество усвоения учебного материала студентами. Особое внимание уделяется роли цифровых технологий, интерактивных методов обучения и игровых платформ в развитии творческого мышления, самостоятельности и коммуникативных навыков обучающихся. Результаты исследования показывают, что геймификация способствует повышению эффективности образовательного процесса и формированию устойчивого интереса к обучению.
Геймификация, образовательные технологии, мотивация, интерактивное обучение, цифровизация образования, игровые методы, инновационное обучение.
СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К ПОВЫШЕНИЮ МОТИВАЦИИ СТУДЕНТОВ К ЗАНЯТИЯМ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРОЙ
В статье рассматриваются современные подходы к повышению мотивации студентов к занятиям физической культурой в условиях модернизации системы высшего образования. Анализируются инновационные методы организации учебного процесса, влияние цифровых технологий, интерактивных методик и здоровьесберегающих технологий на формирование устойчивого интереса студентов к физической активности. Особое внимание уделяется роли физической культуры в укреплении здоровья, развитии личностных качеств и формировании здорового образа жизни. Результаты исследования показывают, что применение современных педагогических технологий способствует повышению эффективности физического воспитания студентов.
Физическая культура, мотивация, студенты, здоровый образ жизни, цифровые технологии, физическое воспитание, спортивная активность.
ЯЗЫКОВАЯ ЛИЧНОСТЬ КАК ОБЪЕКТ СОВРЕМЕННОЙ ЛИНГВИСТИКИ: ИСТОРИЯ ФОРМИРОВАНИЯ И РАЗВИТИЕ КОНЦЕПЦИИ
В статье рассматривается концепция языковой личности как одного из ключевых понятий современной лингвистики. Анализируются предпосылки формирования теории языковой личности, её генезис в отечественной и зарубежной научной традиции, а также основные этапы эволюции данного понятия. Особое внимание уделяется структурной организации языковой личности, включающей вербально-семантический, когнитивный и прагматический уровни. Исследуются современные подходы к интерпретации языковой личности в рамках антропоцентрической парадигмы, когнитивной лингвистики, лингвокультурологии и дискурс-анализа. Делается вывод о том, что концепция языковой личности представляет собой междисциплинарный феномен, отражающий взаимосвязь языка, мышления, культуры и коммуникативной деятельности человека.
языковая личность, антропоцентрическая парадигма, лингвистика, когнитивная лингвистика, лингвокультурология, дискурс, структура языковой личности, вербально-семантический уровень, прагматический уровень, коммуникация.
VIDEO MA’LUMOTLARDAN AVTOMOBILLARNI TANIB OLISH TIZIMINI ISHLAB CHIQISH
mazkur ilmiy maqolada video ma’lumotlardan avtomobillarni tanib olish tizimini ishlab chiqish masalasi kompyuter ko‘rishi, chuqur o‘rganish va ko‘p obyektli kuzatuv nazariyasi kesishgan nuqtada tadqiq etiladi. Tadqiqotning dolzarbligi shundan iboratki, zamonaviy transport infratuzilmasi, aqlli shahar konsepsiyasi, yo‘l harakati xavfsizligi, tirbandliklarni boshqarish, avtoturargoh monitoringi, transport oqimini statistik tahlil qilish va huquqbuzarliklarni avtomatik aniqlash kabi vazifalarda video kuzatuv materiallaridan tezkor va ishonchli tarzda avtomobilni tanish tizimlariga ehtiyoj jadal ortib bormoqda. Maqolada avtomobilni tanish jarayoni oddiy “kadrda mashina bor-yo‘qligini topish” bilan cheklanmasdan, obyektni aniqlash, sinflarga ajratish, ketma-ket kadrlar bo‘ylab kuzatish, identifikatorni saqlash, qisman yopilish va yoritilish o‘zgarishlariga chidamlilik, shuningdek, real vaqt rejimida ishlash talablarini birlashtiruvchi murakkab intellektual tizim sifatida talqin qilinadi. Tadqiqot doirasida ikki bosqichli va bir bosqichli detektorlar evolyutsiyasi, xususan Faster R-CNN hamda YOLO oilasining nazariy va amaliy ustunliklari, SORT/DeepSORT va ByteTrack kabi kuzatuv algoritmlarining imkoniyatlari, UA-DETRAC hamda KITTI kabi benchmark to‘plamlarining roli, shuningdek, AP, MOTA, IDF1 va HOTA kabi baholash mezonlarining mazmuni tizimli tahlil qilinadi. Maqolada video oqimdan avtomobilni tanish uchun deteksiya–filtrlash–kuzatuv–tasnif–hodisa tahlili–vizualizatsiya zanjiriga asoslangan konseptual arxitektura taklif qilinadi; ushbu arxitektura real sharoitda yomg‘ir, tuman, soyalanish, kamera burchagining keskinligi, fonning murakkabligi va obyektlar zichligi kabi omillar mavjud bo‘lgan holatda ham ishlash uchun optimallashtirish mezonlari bilan boyitiladi. Muallif tomonidan tizimni ishlab chiqishda aniqlik va tezlik o‘rtasidagi muvozanat, lokal ma’lumotlar bilan qayta o‘qitish, sinf nomutanosibligini kamaytirish, kontekstual xususiyatlardan foydalanish hamda chekka qurilmalarda inferensni tezlashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy yondashuv taklif etiladi. Tadqiqot natijasida avtomobilni video ma’lumotlar asosida tanib olish faqat deteksiya muammosi emas, balki ko‘p komponentli, baholash metrikalari va foydalanish stsenariylariga sezgir, moslashuvchan intellektual tizimlar muammosi ekani asoslab beriladi.
video ma’lumot, avtomobilni tanib olish, kompyuter ko‘rishi, chuqur o‘rganish, obyekt deteksiyasi, ko‘p obyektli kuzatuv, YOLO, Faster R-CNN, DeepSORT, ByteTrack, UA-DETRAC, KITTI, AP, MOTA, IDF1, HOTA, real vaqt tizimi.
Лингвокультурологический подход как основа формирования языковой личности младшего школьника
В статье рассматриваются теоретико-методологические основы интеграции лингвокультурологического подхода в процесс обучения русскому языку в начальных классах Республики Узбекистан. Автор обосновывает необходимость перехода от системно-структурного описания языка к антропоцентрическому принципу обучения, где язык выступает как инструмент трансляции культурных смыслов. В работе раскрывается роль национально-культурного компонента в формировании поликультурной языковой личности младшего школьника в контексте современных образовательных реформ
лингвокультурология, антропоцентрическая парадигма, языковая личность, младший школьник, диалог культур, образовательные реформы.
OʻZBEKISTONDA VETERAN DZYUDOCHILARNING SPORTDAGI OʻRNI VA ANʼANALARI
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda veteran dzyudochilarning sport tizimidagi oʻrni, ularning ustoz-shogird anʼanalari, sport mahoratini avlodlararo uzatishdagi pedagogik funksiyasi, jismoniy tarbiya va sogʻlom turmush tarzini ommalashtirishdagi ijtimoiy ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda “veteran dzyudochi” tushunchasi faqat faol musobaqadan ketgan sportchi sifatida emas, balki milliy sport maktabi xotirasini saqlovchi, yosh sportchilarga texnik-taktik tajribani yetkazuvchi, hakamlik, murabbiylik, targʻibot, maʼnaviy tarbiya va jamoatchilik sporti jarayonlarida ishtirok etuvchi koʻp funksiyali sport subyekti sifatida izohlanadi. Oʻzbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash, dzyudo sportini rivojlantirishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlar, Xalqaro dzyudo federatsiyasi tomonidan shakllantirilgan veteranlar musobaqa tizimi hamda dzyudoning axloqiy qadriyatlari maqolaning metodologik asosi sifatida olindi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, veteran dzyudochilar yosh avlodning sport motivatsiyasi, texnik madaniyati, irodaviy sifatlari, vatanparvarlik hissi va kasbiy yoʻnalishida muhim oʻrin tutadi. Shu bilan birga, Oʻzbekistonda veteran dzyudochilar salohiyatidan tizimli foydalanish uchun ularni sport taʼlimi, akademik litseylar, sport maktablari, mahalla sport infratuzilmasi va federatsiya faoliyati bilan uzviy bogʻlovchi institutsional mexanizmlarni kuchaytirish zarurligi asoslandi.
veteran dzyudochilar, dzyudo, ustoz-shogird anʼanasi, sport pedagogikasi, Oʻzbekiston sporti, jismoniy tarbiya, sogʻlom turmush tarzi, sport merosi, yoshlar tarbiyasi.