Educational Yield Insights & Breakthroughs
EIYB (Educational Yield Insights & Breakthroughs) — har oy elektron shaklda chop etiladigan xalqaro ilmiy jurnal. Jurnal barcha yosh tadqiqotchilar, talabalar, magistrlar, professor-o'qituvchilar va doktorantlar uchun o'z ilmiy ishlarini ilmiy ma'lumotlar bazalariga integrasiya qilish uchun tashkil etilgan. Jurnalning asosiy maqsadi dunyoning turli burchaklaridagi tadqiqotchilarni birlashtirish, ilmiy manbalarni yaratish, turli innovasion faolligini yoritish. ISSN: 3060-4648 Govonomy №: 319860
RECOMMENDATIONS OF INTERNATIONAL ORGANIZATIONS ON PROTECTING AND INCENTIVIZING WHISTLEBLOWERS REPORTING CORRUPTION
Corruption remains one of the most persistent challenges facing modern governance systems. It undermines democratic institutions, weakens the rule of law, and negatively affects economic and social development. One of the most effective mechanisms for detecting and preventing corruption is the information provided by individuals who report illegal activities within public and private organizations. These individuals, commonly known as whistleblowers, play a crucial role in exposing corruption and ensuring accountability. However, whistleblowers often face serious risks such as retaliation, dismissal from employment, harassment, and legal consequences. For this reason, many international organizations have developed guidelines and recommendations aimed at protecting and encouraging individuals who report corruption. This article analyzes the recommendations of major international organizations, including the United Nations, the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), the Council of Europe, and Transparency International. The research examines the legal standards, institutional mechanisms, and policy approaches recommended by these organizations for protecting whistleblowers and promoting effective anti-corruption systems. The study is based on comparative analysis of international legal documents, academic literature, and policy reports. The findings demonstrate that effective whistleblower protection requires strong legal frameworks, confidential reporting mechanisms, protection against retaliation, and incentive systems. The article concludes with recommendations for strengthening national policies in accordance with international standards.
whistleblower protection, corruption reporting, international organizations, anti-corruption policy, transparency, accountability, legal protection.
SHODMON SULAYMON POETIKASIDA LIRIZM VA SAMIMIYATNING BADIIY-FALSAFIY TALQINI
Mazkur ilmiy maqolada zamonaviy o‘zbek she’riyatining yorqin vakillaridan biri bo‘lgan Shodmon Sulaymon ijodida lirizm va samimiyat kategoriyalarining badiiy-estetik mohiyati kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda shoir poetikasining asosiy xususiyatlari, muhabbat lirikasining falsafiy talqini, ramziy obrazlar tizimi hamda individual poetik uslubning shakllanish omillari ilmiy-nazariy jihatdan yoritiladi. Maqola IMRAD (Introduction, Methods, Results and Discussion) modeli asosida tuzilgan bo‘lib, unda lirizmning ruhiy-estetik tabiati, samimiyatning badiiy ifodadagi funksional roli hamda shoir she’riyatida inson va borliq munosabatining aks etishi adabiy tahlil, qiyosiy-tipologik va hermenevtik metodlar orqali o‘rganiladi. Tadqiqot natijalari Shodmon Sulaymon poetikasida muhabbat motivi markaziy estetik kategoriya sifatida namoyon bo‘lishini, lirizm esa individual ruhiy tajribaning universal badiiy modeliga aylanishini ko‘rsatadi. Shuningdek, maqolada shoir ijodining o‘zbek milliy poetik an’analari bilan uzviy bog‘liqligi hamda zamonaviy she’riyat rivojidagi o‘rni ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot natijalari zamonaviy adabiyotshunoslik, poetika nazariyasi va o‘zbek lirikasini o‘rganishda muhim ilmiy manba sifatida xizmat qilishi mumkin.
Shodmon Sulaymon, lirizm, samimiyat, poetika, muhabbat lirikası, badiiy obraz, ramz, poetik tafakkur, zamonaviy o‘zbek she’riyati, estetik talqin, adabiy tahlil, falsafiy lirika.
RANGTASVIRDA YORUG‘LIK VA SOYA TASVIRINING BADIIY XUSUSIYATLARI
Mazkur ilmiy maqolada rangtasvir san’atida yorug‘lik va soya tasvirining badiiy xususiyatlari, ularning kompozitsiya va obraz yaratish jarayonidagi ahamiyati hamda tasviriy san’at ta’limida qo‘llanish imkoniyatlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Yorug‘lik va soya tasviri rangtasvirning asosiy badiiy vositalaridan biri bo‘lib, u tasvirlanayotgan obyektning hajmi, shakli va fazoviy chuqurligini ifodalashda muhim rol o‘ynaydi. Rangtasvirda yorug‘lik va soyadan foydalanish orqali rassom predmetlarning plastik tuzilishini ochib beradi, obrazning emotsional ifodasini kuchaytiradi va kompozitsion muvozanatni ta’minlaydi. Tadqiqot jarayonida yorug‘lik va soya tasvirining nazariy asoslari, tarixiy rivojlanish jarayoni hamda rangtasvir darslarida o‘quvchilarga ushbu tasviriy vositalarni o‘rgatish metodlari o‘rganildi. Shuningdek, yorug‘lik manbai, refleks, yarim soya va tushuvchi soya kabi elementlarning badiiy ifoda imkoniyatlari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari yorug‘lik va soya tasvirini to‘g‘ri qo‘llash rangtasvir asarlarining realizmini kuchaytirish, kompozitsion yaxlitlikni ta’minlash hamda o‘quvchilarning badiiy tafakkurini rivojlantirishda muhim pedagogik vosita ekanligini ko‘rsatdi.
rangtasvir, yorug‘lik va soya, chiaroscuro, kompozitsiya, badiiy ifoda, refleks, yarim soya, tasviriy san’at ta’limi, estetik idrok.
RANGTASVIR DARSLARIDA RANG PSIXOLOGIYASINING PEDAGOGIK AHAMIYATI
Mazkur ilmiy maqolada rangtasvir darslarida rang psixologiyasining pedagogik ahamiyati, uning o‘quvchilarning estetik tafakkuri, emotsional idroki hamda ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishdagi o‘rni ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Rang inson psixologiyasiga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi muhim vizual vosita bo‘lib, tasviriy san’at ta’limida ranglardan to‘g‘ri foydalanish o‘quvchilarda estetik didni shakllantirish, badiiy tafakkurni rivojlantirish va obrazli fikrlashni kuchaytirishda muhim omil hisoblanadi. Tadqiqot jarayonida rang psixologiyasining nazariy asoslari, uning rangtasvir ta’limidagi metodik imkoniyatlari hamda rangning emotsional va tarbiyaviy ta’siri o‘rganildi. Shuningdek, ranglarni qabul qilish jarayoni, ularning inson ruhiy holatiga ta’siri hamda o‘quvchilarning ijodiy faoliyatida ranglardan foydalanish usullari tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari rang psixologiyasi tamoyillarini rangtasvir darslariga integratsiya qilish o‘quvchilarning ijodiy fikrlashi, estetik didi va badiiy idrokini rivojlantirishda samarali pedagogik vosita ekanligini ko‘rsatdi.
rangtasvir, rang psixologiyasi, tasviriy san’at ta’limi, estetik tarbiya, rang uyg‘unligi, pedagogik metodlar, badiiy idrok, kompozitsiya, rang estetikasi.
ABDULLA ORIPOV SHE’RLARIDA XALQ OG‘ZAKI IJODI AN’ANALARI TALQINI
Ushbu maqolada O‘zbekiston xalq shoiri Abdulla Oripov she’riyatida folklor unsurlarining poetik vazifasi va estetik ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Shoir ijodida xalq og‘zaki ijodi namunalarining – maqol, matal, ramz, obraz va an’anaviy tasvir vositalarining qo‘llanishi uning badiiy tafakkuri, falsafiy qarashlari hamda milliy o‘zlikni ifodalashdagi yondashuvi bilan uzviy bog‘liq holda o‘rganiladi. Tadqiqotda folklor unsurlarining shoir individual uslubi bilan uyg‘unlashuvi, ularning zamonaviy ijtimoiy-axloqiy mazmun bilan boyitilishi hamda lirik qahramon ruhiyati ifodasidagi o‘rni ochib beriladi. Tahlil natijalari Abdulla Oripov she’riyati xalq ruhiyati va adabiy tafakkur sintezining yorqin namunasi ekanini ko‘rsatadi.
Abdulla Oripov ijodi, she’riyat, folklor, maqol va matallar, ramzlar, badiiy uslub, xalq ruhiyati, adabiy tahlil.
SURUNKALI GASTRITDA DIETOTERAPIYANING PATOGENETIK ASOSLARI VA KLINIK SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Surunkali gastrit oshqozon shilliq qavatining uzoq davom etuvchi yallig‘lanishi bilan kechuvchi kasallik bo‘lib, uning rivojlanishida noto‘g‘ri ovqatlanish va Helicobacter pylori infeksiyasi muhim o‘rin tutadi. Ushbu maqolada dietoterapiyaning kasallik patogeneziga ta’sir mexanizmlari hamda klinik samaradorligi tahlil qilindi. Mexanik, kimyoviy va termik tejash tamoyillariga asoslangan ratsional ovqatlanish yallig‘lanishni kamaytirishi, sekretsiyani me’yorlashtirishi va regeneratsiyani yaxshilashi aniqlangan. Natijalar dietoterapiya surunkali gastritda samarali va patogenetik asoslangan davolash usuli ekanligini ko‘rsatadi.
surunkali gastrit, dietoterapiya, patogenetik asos, oshqozon sekretsiyasi, shilliq qavat yallig‘lanishi, klinik samaradorlik, ratsional ovqatlanish.
ZOʻRAVONLIKKA UCHRAGAN AYOLLARNI IJTIMOIY-HUQUQIY HIMOYALASHNING ZAMONAVIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada jamiyatning dolzarb muammolaridan biri bo‘lgan xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlikning oldini olish, ularni ijtimoiy-huquqiiy himoya qilishning zamonaviy mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida O‘zbekiston Respublikasining so‘nggi yillardagi qonunchilik bazasi, xususan, Prezident farmonlari va qarorlari asosida yaratilgan yangi tizim — "himoya orderi", reabilitatsiya markazlari va xotin-qizlar faollari instituti faoliyati yoritilgan. Shuningdek, maqolada xotin-qizlar huquqlarini ta’minlash borasidagi xalqaro tajriba (Turkiya, Gruziya va Skandinaviya davlatlari) o‘rganilib, milliy qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha takliflar ilgari surilgan. Zo‘ravonlik qurbonlariga ko‘rsatilayotgan psixologik, yuridik va ijtimoiy yordamning samaradorligi statistik ma’lumotlar yordamida asoslangan. Maqolaning maqsadi — xotin-qizlar xavfsizligini ta’minlashda davlat va jamiyat institutlarining hamkorligini yangi bosqichga ko‘tarish choralarini belgilashdan iborat.
xotin-qizlar huquqlari, gender tenglik, himoya orderi, maishiy zo‘ravonlik, reabilitatsiya, xalqaro standartlar, ijtimoiy himoya, huquqiy kafolat, ayollar daftari.
ABDULLA ORIPOV IJODIDA POETIK ASOSLAR VA SHAKLLANISH MANBALARI
Ushbu maqolada zamonaviy o‘zbek she’riyatining yetakchi namoyondalaridan biri Abdulla Oripov ijodining poetik asoslari va shakllanish manbalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda shoirning badiiy tafakkurini shakllantirgan milliy ruh, ma’naviy-axloqiy qadriyatlar va estetik tamoyillar yoritiladi. Shuningdek, xalq og‘zaki ijodi an’analari, mumtoz adabiy meros hamda zamonaviy ijtimoiy-madaniy muhitning Oripov poetikasiga ta’siri ochib beriladi. Maqolada xalq og‘zaki ijodi, mumtoz an’analar va zamonaviy poetik ong sintezi shoir ijodining asosiy xususiyati ekanligi asoslanadi hamda uning o‘zbek adabiyotidagi o‘rni ilmiy jihatdan baholanadi.
Ushbu maqolada zamonaviy o‘zbek she’riyatining yetakchi namoyondalaridan biri Abdulla Oripov ijodining poetik asoslari va shakllanish manbalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda shoirning badiiy tafakkurini shakllantirgan milliy ruh, ma’naviy-axloqiy qadriyatlar va estetik tamoyillar yoritiladi. Shuningdek, xalq og‘zaki ijodi an’analari, mumtoz adabiy meros hamda zamonaviy ijtimoiy-madaniy muhitning Oripov poetikasiga ta’siri ochib beriladi. Maqolada xalq og‘zaki ijodi, mumtoz an’analar va zamonaviy poetik ong sintezi shoir ijodining asosiy xususiyati ekanligi asoslanadi hamda uning o‘zbek adabiyotidagi o‘rni ilmiy jihatdan baholanadi. Abdulla Oripov; o‘zbek she’riyati; poetika; xalq og‘zaki ijodi; mumtoz adabiyot; milliy ruh; badiiy sintez.
ANTIBIOTIKLARDAN OQILONA FOYDALANISH TAMOYILLARI VA ANTIBIOTIKREZISTENTLIKNING OLDINI OLISH CHORALARI
Ushbu maqolada bugungi kunda global sog‘liqni saqlash tizimining eng dolzarb muammolaridan biri bo‘lgan antibiotikrezistentlik (antimikrob chidamlilik) va unga qarshi kurashish choralari yoritilgan. Tadqiqotda antibiotiklardan oqilona foydalanishning (Antibiotic Stewardship) asosiy tamoyillari, mikroorganizmlarning dori vositalariga chidamlilik mexanizmlari va ushbu jarayonni sekinlashtirishda shifokor hamda bemorning roli tahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada rezistentlikning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari haqidagi statistik ma’lumotlar keltirilgan.
so‘zlar: antibiotikrezistentlik, antimikrob chidamlilik, oqilona farmakoterapiya, superinfeksiya, mikrobiologik monitoring, empirik terapiya.
A'zamjanova Marjona Akramjon qizi, Jalolov Nozimjon Nodir o‘g‘li
Markaziy Osiyoda Paleolit davri migratsion jarayonlari: Arxeologik dalillar va zamonaviy tadqiqotlar asosida ilmiy tahlil
Ushbu maqolada Markaziy Osiyoda Paleolit davri davomida yuz bergan migratsion jarayonlar arxeologik topilmalar va so‘nggi ilmiy tadqiqotlar asosida ko‘rib chiqiladi. Mintaqadagi eng qadimgi manzilgohlar, tosh qurollar majmuasi, hayvon suyaklari, turli qatlamlardan olingan stratigrafik ma’lumotlar Paleolit davrida insonlarning bu hudud orqali muntazam harakatlanganini ko‘rsatadi. Tadqiqotlar shuni tasdiqlaydiki, Markaziy Osiyo qadimgi odamlarning faqat o‘tib o‘tadigan makoni emas, balki uzoq muddat yashagan va tabiiy sharoitlarga moslashgan muhim hudud bo‘lgan so‘nggi yillardagi arxeologik va biologik tahlillar jumladan, radiometrik sanalash, geoarxeologik kuzatuvlar va genetik tadqiqotlar mintaqada bir necha migratsiya bosqichlari bo‘lganini ko‘rsatadi Mazkur maqola ushbu jarayonlarning mohiyatini ilmiy asosda yoritib, mintaqadagi qadimgi aholi harakatining shakllanishiga doir yangi qarashlarni ilgari suradi.
Dmanisi , Yava, Kulbuloq, homo erectus, Neandertal, DNK, Teshiktosh
MASHINASOZLIK SEXLARIDA YORITISH SHAROITLARINING ISHCHILARNING FUNKSIONAL HOLATIGA TA’SIRI
Mashinasozlik sexlarida mehnat jarayonining samaradorligi va ishchilarning funksional holati ishlab chiqarish muhitining bir qator omillariga, jumladan yoritish sharoitlariga bevosita bog‘liqdir. Ushbu adabiyotlar sharhida tabiiy va sun’iy yoritishning mashinasozlik sexlarida ishchilarning ko‘rish analizatori, markaziy nerv tizimi hamda umumiy ish qobiliyatiga ta’siri tahlil qilindi. Xalqaro va mahalliy ilmiy tadqiqotlar natijalari yoritish darajasi me’yorlarga mos bo‘lmaganda ko‘rish zo‘riqishi, tez charchash va ishlab chiqarishdagi xatoliklar chastotasi oshishini ko‘rsatadi. Adabiyotlar tahlili asosida optimal yoritish sharoitlari ishchilarning funksional holatini barqarorlashtirish va ishlab chiqarish xavfsizligini ta’minlashda muhim gigiyenik omil ekani ilmiy jihatdan asoslandi.
mashinasozlik sexlari, yoritish sharoitlari, funksional holat, ishlab chiqarish gigiyenasi, ko‘rish zo‘riqishi, mehnat unumdorligi, sun’iy va tabiiy yoritish.
Tarmoq hujumlarini aniqlashda sun’iy intellekt texnologiyalarining qo‘llanilishi
Mazkur maqolada zamonaviy tarmoq xavfsizligi muhitida sun’iy intellekt asosidagi yondashuvlarning tarmoq hujumlarini aniqlashdagi o‘rni va samaradorligi tahlil qilindi. Mashinaviy o‘rganish hamda chuqur o‘rganish modellari signaturali va anomaliyaga asoslangan tizimlarga qanday integratsiyalashayotgani, ularning kuchli va zaif tomonlari solishtirildi. O‘rganilgan ilmiy manbalar shuni ko‘rsatadiki, gibrid arxitekturalar — ya’ni qoidaviy tahlil va o‘z-o‘zini o‘rganuvchi modellar kombinatsiyasi — amaliy muhitda yuqori aniqlik va barqarorlikni ta’minlay oladi. Shuningdek, grafik neyron tarmoqlari (GNN) va tushuntiriluvchan sun’iy intellekt (XAI) texnologiyalari kelgusida kiberxavfsizlik sohasida muhim yo‘nalish sifatida shakllanishi mumkinligi asoslab berildi.
tarmoq hujumlari, sun’iy intellekt, mashinaviy o‘rganish, chuqur o‘rganish, anomaliya aniqlash, signaturali tahlil, IDS, GNN.
INGLIZ VA O‘ZBEK ERTAKLARIDA “HURMAT” KATEGORIYASINING SEMANTIK VA PRAGMATIK ASOSLARI
Mazkur ilmiy maqolada ingliz va o‘zbek ertaklarida “hurmat” kategoriyasining lingvistik tabiatini aniqlash masalasi qiyosiy-semantik va pragmatik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda hurmat tushunchasi faqat axloqiy yoki madaniy qadriyat sifatida emas, balki til orqali muntazam ifodalanadigan, nutqiy vaziyatga bog‘liq holda turli shakllarda namoyon bo‘ladigan murakkab lingvistik kategoriya sifatida talqin qilinadi. Muallif ingliz va o‘zbek ertak matnlarini o‘rganish jarayonida hurmatning leksik birliklar, murojaat shakllari, fe’l zamonlari va nutqiy formulalar orqali qanday ifodalanishini aniqlashga e’tibor qaratadi. Maqolada “hurmat” kategoriyasining pragmatik funksiyasi, ya’ni qahramonlar o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga solishdagi roli alohida yoritiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, har ikki til ertaklarida hurmat umumiy insoniy qadriyat sifatida namoyon bo‘lsa-da, uning lingvistik ifodalanish vositalari va semantik urg‘ulari milliy tafakkur bilan chambarchas bog‘liq.
hurmat kategoriyasi, ertak matni, lingvistik tahlil, semantika, pragmatika, ingliz ertaklari, o‘zbek ertaklari, nutqiy formulalar.
INKLUZIV TA’LIM SHAROITIDA TASVIRIY SAN’ATNI O‘QITISH METODLARI
Mazkur ilmiy maqolada inkluziv ta’lim sharoitida tasviriy san’at fanini o‘qitishning pedagogik va metodik jihatlari yoritilgan. Inkluziv ta’lim muhitida ta’lim oluvchi imkoniyati cheklangan o‘quvchilarning psixologik, jismoniy va individual xususiyatlarini hisobga olgan holda tasviriy san’at darslarini tashkil etish masalalari tahlil qilingan. Tasviriy san’atning korreksion, rivojlantiruvchi va tarbiyaviy imkoniyatlari ochib berilib, moslashtirilgan metodlar, differensial yondashuv va ijodiy faoliyatni qo‘llab-quvvatlash usullarining ahamiyati asoslab berilgan. Maqolada inkluziv ta’lim sharoitida tasviriy san’atni o‘qitish o‘quvchilarning ijtimoiy moslashuvi, estetik didi va ijodiy salohiyatini rivojlantirishga xizmat qilishi ilmiy jihatdan yoritilgan.
inklyuziv ta’lim, tasviriy san’at, maxsus ehtiyojli o‘quvchilar, moslashtirilgan metodlar, differensial yondashuv, ijodiy faoliyat, estetik tarbiya.
ADABIYOT DARSLARIDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISHNING NAZARIY VA METODOLOGIK ASOSLARI
Mazkur ilmiy maqolada adabiyot darslarida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish masalasi zamonaviy ta’lim paradigmalari, adabiyotshunoslik metodologiyasi va pedagogik falsafa nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotda sun’iy intellekt adabiyot ta’limini avtomatlashtiruvchi texnik vosita sifatida emas, balki o‘quvchining badiiy matn bilan ongli, tahliliy va refleksiv muloqotini chuqurlashtiruvchi intellektual-pedagogik vosita sifatida talqin etiladi. Muallif pozitsiyasiga ko‘ra, adabiyot darslarida sun’iy intellektdan foydalanish o‘quvchining matnni anglash, talqin qilish va estetik baholash jarayonlarini yangi epistemologik bosqichga olib chiqishi mumkin, biroq bu jarayon o‘qituvchining madaniy, tarbiyaviy va interpretativ rolini inkor etmasligi lozim. Maqolada sun’iy intellektning adabiyot ta’limidagi didaktik imkoniyatlari, metodik afzalliklari va chegaralari chuqur tahlil qilinib, an’anaviy adabiyot darsi bilan raqamli ta’lim muhitini uyg‘unlashtirish masalalari muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellektdan ilmiy asoslangan va mas’uliyatli foydalanish adabiyot darslarining mazmuniy chuqurligini oshirishga xizmat qilishi mumkinligini, ammo uni adabiy tafakkur va estetik tarbiyaning o‘rnini bosuvchi mexanizm sifatida talqin qilish metodologik xato ekanligini asoslaydi.
adabiyot darsi, sun’iy intellekt, badiiy matn talqini, raqamli pedagogika, estetik tafakkur, adabiyot ta’limi metodikasi, ta’lim texnologiyalari.
FUQAROLIK HUQUQIDA ZARAR TUSHUNCHASI VA UNI ICHKI ISHLAR ORGANLARI XODIMLARIGA NISBATAN QO‘LLASH XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada fuqarolik huquqida zarar tushunchasining huquqiy mohiyati, uning turlari hamda zarar institutining umumiy nazariy asoslari tahlil qilinadi. Shuningdek, ichki ishlar organlari xodimlariga nisbatan zarar institutini qo‘llashning o‘ziga xos xususiyatlari, xususan, xizmat vazifalarini bajarish jarayonida yetkazilgan zarar uchun javobgarlik subyektini aniqlash, davlatning fuqarolik-huquqiy javobgarligi, zarar bilan xizmat faoliyati o‘rtasidagi sababiy bog‘liqlikni belgilash hamda zarar miqdorini aniqlash bilan bog‘liq muammolar yoritiladi. Maqolada ichki ishlar organlari xodimlarining hayoti va sog‘lig‘iga yetkazilgan zarar bilan bog‘liq munosabatlarni fuqarolik huquqi normalari asosida tartibga solishning amaliy jihatlari va sud amaliyotida uchrayotgan muammolar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida amaldagi qonunchilikni takomillashtirish va huquqni qo‘llash amaliyotini rivojlantirishga qaratilgan ilmiy xulosalar va takliflar ishlab chiqiladi.
fuqarolik huquqi, ichki ishlar organlari xodimlari, hayot va sog‘liqqa yetkazilgan zarar, davlatning fuqarolik-huquqiy javobgarligi, sababiy bog‘liqlik, moddiy zarar, ma’naviy zarar, kompensatsiya.
KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK SUBYEKTLARINING EKSPORT FAOLIYATIDAGI ISHTIROKINI RAG'BATLANTIRISHNING USTUVOR VO'NALISHLARI
Ushbu maqolada kichik biznes hamda xususiy tadbirkorlik subyektlarining eksport jarayonlaridagi faol ishtirokini kengaytirish masalalari atroflicha o‘rganiladi. Eksport imkoniyatlarini rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlari, davlat tomonidan ko‘rsatilayotgan qo‘llab-quvvatlash choralarining samaradorligi, moliyaviy va institutsional rag‘batlantirish mexanizmlari, shuningdek, ushbu sohada uchrayotgan muammolar tahlil qilinadi. Bundan tashqari, kichik biznes subyektlarining xalqaro bozorlarga kirib borishini jadallashtirishga qaratilgan amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
kichik biznes, xususiy tadbirkorlik, eksport, eksport salohiyati, davlat qo‘llab-quvvatlashi, tashqi bozor.
GLOBAL IQTISODIYOT SHAROITIDA INVESTITSIYA FAOLIYATINING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
Maqolada koronavirus pandemiyasidan keyin jahon investitsiya muhitida yuzaga kelgan asosiy tendensiyalar hamda ushbu inqirozli vaziyatdan chiqib ketish jarayonida rivojlangan, rivojlanayotgan va o‘tish iqtisodiyotiga ega mamlakatlar tomonidan amalga oshirilayotgan choralar tahlil qilinadi. Shuningdek, so‘nggi yillarda mamlakatimizda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar oqimini kengaytirish maqsadida olib borilgan islohotlar natijasida statistik ko‘rsatkichlarda kuzatilgan o‘zgarishlar dinamikasi yoritib beriladi. Bundan tashqari, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmini yanada oshirishga qaratilgan ustuvor chora-tadbirlar va takliflar keltiriladi.
kapital, xorijiy investitsiyalar, xususiy kapital, to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar, donor mamlakat, qabul qiluvchi mamlakat.
SEMIOTIKA TIL BELGILARI SISTEMASI EKANLIGI
Ushbu maqolada semiotikadagi asosiy tushuncha lisoniy belgi ekanligi, u muayyan matnlardagi va muomaladagi shakl va mazmunning dialektik birligi sifatida namoyon boʻlishi, undagi belgi oʻzi shartli ravishda aloqador boʻlgan narsa haqida muayyan jamiyat vakillariga xabar berishi, belgilarning eng muhim va murakkab tizimi tilshunoslik oʻrganadigan til ekanligi, belgi tizimlari tabiiy (inson tili, xayvonlarning belgi tizimlari) va sunʼiy (yasama, sunʼiy tillar, dasturlash tili, fizika, kimyo, matematika va mantiqdagi ramzlar tizimi) boʻlishi, belgilar va belgi tizimlarini oʻrganishda sintaktika, semantika va pragmatika oʻzaro ajratilishi, sintaktika nutq zanjirida yoki muayyan matnda ketma-ket, izchil qoʻllanadigan til birliklari oʻrtasidagi oʻziga xos munosabatlarni oʻrganishi haqida so‘z boradi.
FORMATION OF A PERSON'S AESTHETIC THINKING THROUGH FINE ART
his scientific article analyzes the role and significance of fine arts in the formation of individual aesthetic thinking from a theoretical and methodological perspective. In the study, aesthetic thinking is interpreted as a complex intellectual process that is inextricably linked to social experience, visual perception, artistic image and cultural memory, not a product of passive taste or emotional impact of the individual's consciousness. According to the author's position, fine arts create a separate epistemological field in the aesthetic perception of human existence, artistic evaluation and the formation of a spiritual position. The article analyzes the mechanisms of development of aesthetic thinking through fine arts, the internal connections between artistic perception and creative thinking, as well as the personal and social layers of aesthetic consciousness. The results of the study justify the need to reassess fine arts not only as a subject of art education, but also as the main cultural and pedagogical tool that forms the aesthetic worldview of a person.
fine arts, aesthetic thinking, artistic perception, aesthetic consciousness, creative thinking, art education, personal development.
Jamaot xavfsizligini ta’minlovchi bo‘linmalarning otish makonining hususiyatlari.
Maqolada jamoat joylarida qurol qo‘llash sharoitida otish makoni tushunchasi ilmiy va amaliy manbalar yuzasidan ilmiy talqin qilingan. Jamaot joyining otish makoni tashqi ballistika qonuniyatlari, shaharlashgan muhit xususiyatlari hisoblangan aholining mavjudligi, infratuzilma elementlari qurol qo‘llayotgan jamaot xavfsizligi xodimlarining psixofiziologik holatiga bta’siri o‘rganilgan. Shahar sharoitida qurolli to‘qnashuvlarning vertikal va gorizontal xususiyatlari an’anaviy harbiy yondashuvlardan farq qilishi asoslab berilgan. CQB konsepsiyasi tahlili orqali qisqa masofalarda tezkor qaror qabul qilish va tinch aholi xavfsizligini ta’minlashning ustuvor ahamiyatligi ko‘rsatilgan.
otish makoni, jamoat joylari, shahar muhiti, tashqi ballistika, CQB, jamoat xavfsizligi.
OCHIQ AXBOROT MUHITIDA AXBOROT TO‘QNASHUVI VA PSIXOLOGIK XAVFSIZLIK: TAHDIDLAR, MEXANIZMLAR VA HUQUQIY-AXBORIY YONDASHUV
Maqolada axborot to‘qnashuvi tushunchasi va uning ochiq axborot tizimlarida (ijtimoiy tarmoqlar, messenjyerlar, ochiq platformalar) shaxs hamda jamiyat psixologik xavfsizligiga ta’siri kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda axborot to‘qnashuvining asosiy ko‘rinishlari — dezinformatsiya, manipulyatsiya, kognitiv ta’sir, “echo chamber”, axborot bosimi (information overload), bot-tarmoqlar va koordinatsiyalashgan kampaniyalar — tizimlashtiriladi. Psixologik xavfsizlikning mazmuni axborot ta’siriga chidamlilik, ruhiy barqarorlik, qaror qabul қилишda kognitiv mustaqillik, shaxsiy chegaralar va media savodxonlik komponentlari orqali ochib beriladi. Ochiq tizimlarda risklar sifatida stigmatizatsiya, radikallashuv, qo‘rquv va vahima tarqatish, reputatsion zarar, kiberbulling va ijtimoiy ishonchning yemirilishi tahlil qilinadi. Yakunda axboriy-gigiyena, faktcheking, platforma moderatsiyasi, algoritmik shaffoflik, kiberxavfsizlik va huquqiy javobgarlik mexanizmlarining uyg‘un qo‘llanishi bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi.
axborot to‘qnashuvi; ochiq axborot tizimlari; psixologik xavfsizlik; dezinformatsiya; manipulyatsiya; kognitiv ta’sir; media savodxonlik; bot tarmoqlar; kiberbulling; algoritmik shaffoflik.
JINOYAT ISHLARINI TERGOV QILISHDA SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI VA ULARNING TASNIFLANISHI
Ushbu maqolada jinoyat ishlarini tergov qilishda sun’iy intellekt texnologiyalari va ularning tasniflanishi haqida so`z yuritilgan.
sun’iy intellekt, inson omili, jinoyat, jinoyat protsessual normalari, Matcher Criminal Investigation — jinoyat ishlarini boshqarish.
MUSIQA FANIDA O‘ZBEK XALQ QO‘SHIQLARINI O‘RGATISHDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH METODIKASI
Mazkur ilmiy maqolada musiqa fanida o‘zbek xalq qo‘shiqlarini o‘rgatishda zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash masalasi faqat texnik vositalar joriy etish darajasida emas, balki milliy musiqiy tafakkur, pedagogik mas’uliyat va ijodiy jarayon o‘rtasidagi murakkab munosabatlar kontekstida tahlil qilinadi. Muallif xalq qo‘shiqlarini o‘rgatishda raqamli texnologiyalarni mutlaq yechim sifatida ko‘rishdan ehtiyot bo‘lib, ularning imkoniyatlari bilan bir qatorda cheklovlarini ham ochiq muhokama qiladi. Tadqiqotda audio-vizual platformalar, raqamli yozuvlar, interaktiv ilovalar va sun’iy fonogrammalarning ta’lim jarayoniga ta’siri real dars tajribasi asosida baholanadi. Maqolada o‘zbek xalq qo‘shiqlarining jonli ijro, og‘zaki an’ana va ustoz-shogird munosabatiga tayangan tabiati zamonaviy texnologiyalar bilan to‘qnash kelganda yuzaga keladigan pedagogik ziddiyatlar ochib beriladi. Muallif pozitsiyasiga ko‘ra, zamonaviy texnologiyalar xalq qo‘shiqlarini o‘rgatishda maqsad emas, balki vosita bo‘lib qolishi kerak, aks holda milliy musiqiy mazmun soddalashib, ijro madaniyati yuzakilashish xavfi tug‘iladi. Mazkur maqola musiqa ta’limida texnologiya va an’ana o‘rtasidagi muvozanatni saqlash masalasini ilmiy va insoniy yondashuv asosida qayta o‘ylashga qaratilgan.
musiqa ta’limi, o‘zbek xalq qo‘shiqlari, zamonaviy texnologiyalar, raqamli vositalar, an’anaviy ijro, pedagogik metodika, ijodiy yondashuv.
STRESSGA BARDOSHLILIK TUSHUNCHASI VA UNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Mazkur ilmiy maqolada stressga bardoshlilik tushunchasi psixologik nazariya va real insoniy tajriba kesishmasida tahlil qilinadi. Stressga bardoshlilik bu yerda shaxsning tashqi bosimlarga moslashuv mexanizmi sifatidagina emas, balki uning psixik barqarorligi, ma’naviy resurslari va hayotiy strategiyalarini belgilovchi murakkab psixologik fenomen sifatida talqin etiladi. Maqolada stressga bardoshlilikning shaxs tuzilmasidagi o‘rni, individual farqlar, emotsional o‘zini boshqarish, kognitiv baholash va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash omillari bilan bog‘liqligi chuqur tahlil qilinadi. Muallif stressga bardoshlilikni faqat biologik yoki adaptiv jarayon sifatida cheklab qo‘yuvchi yondashuvlarni tanqidiy qayta ko‘rib chiqib, uni shaxs rivojining dinamik va kontekstual jihatlari bilan bog‘laydi. Tadqiqotda stressga bardoshlilikni shakllantirish masalasi psixologik yordam, ta’lim va kasbiy faoliyat kontekstida muhim ilmiy-amaliy muammo sifatida yoritiladi. Maqola stressga bardoshlilikni tushunish va rivojlantirishda inson omiliga tayangan, kompleks psixologik yondashuv zarurligini ilmiy asoslaydi.
stressga bardoshlilik, psixologik barqarorlik, emotsional regulyatsiya, shaxsiy resurslar, psixologik moslashuv, stress omillari, individual farqlar.
MUHANDISLIK GRAFIKASI FANINING ZAMONAVIY TALABLARI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI
Mazkur ilmiy maqolada muhandislik grafikasi fanining zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni, unga qo‘yilayotgan yangi pedagogik va texnologik talablar hamda fan rivojlanishining tarixiy va zamonaviy bosqichlari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda muhandislik grafikasi nafaqat chizma va tasvirlash ko‘nikmalarini shakllantiruvchi fan sifatida, balki muhandislik tafakkuri, fazoviy tasavvur va texnik ijodkorlikni rivojlantiruvchi fundamental ta’limiy maydon sifatida talqin etiladi. Maqolada an’anaviy chizmachilik yondashuvlaridan raqamli modellashtirish, CAD/CAM tizimlari va integratsiyalashgan grafik muhitga o‘tish jarayoni bosqichma-bosqich yoritilib, ushbu jarayonning pedagogik oqibatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy muhandislik grafikasi faniga qo‘yilayotgan kompetensiyaviy talablar, o‘quvchilarning fazoviy tafakkurini rivojlantirishdagi muammolar va o‘qituvchi kasbiy tayyorgarligining o‘zgarib borayotgan talablari ilmiy asosda muhokama etiladi. Tadqiqot natijalari muhandislik grafikasi fanini zamonaviylashtirish jarayoni faqat texnologik yangilanish bilan cheklanmasdan, balki ta’lim mazmuni, metodikasi va baholash tizimini qayta ko‘rib chiqishni talab etishini ko‘rsatadi hamda ta’lim amaliyoti uchun muhim metodik xulosalar beradi.
muhandislik grafikasi, fazoviy tafakkur, chizmachilik, CAD texnologiyalari, texnik ijodkorlik, kompetensiyaviy yondashuv, muhandislik ta’limi.
Sharobidinov Muxriddin Xusniddin o’g’ili
TA’LIM TIZIMIDA INKLYUZIV TA’LIM SAMARADORLIGINI OSHIRISH VA TENG IMKONIYATLARNI YARATISH
Mazkur ilmiy maqolada ta’lim tizimida inklyuziv ta’lim samaradorligini oshirish va teng imkoniyatlarni yaratish masalasi pedagogik nazariya, ijtimoiy adolat va ta’lim amaliyoti kesishmasida chuqur ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda inklyuziv ta’lim faqat alohida ehtiyojga ega bo‘lgan bolalarni ta’lim jarayoniga jalb etish shakli sifatida emas, balki ta’lim tizimining umumiy sifatini belgilovchi ijtimoiy-pedagogik paradigma sifatida talqin etiladi. Maqolada inklyuziv ta’lim samaradorligini cheklayotgan institutsional, metodik va psixopedagogik omillar ochib berilib, teng imkoniyatlar tushunchasining normativ va real amaliy talqinlari o‘rtasidagi ziddiyatlar tahlil qilinadi. Shuningdek, inklyuziv ta’lim jarayonida pedagog shaxsining kasbiy mas’uliyati, reflektiv tafakkuri va insonparvarlik pozitsiyasi hal qiluvchi omil sifatida asoslanadi. Tadqiqot natijalari inklyuziv ta’lim samaradorligini oshirish faqat tashkiliy choralar bilan emas, balki pedagogik tafakkur va ta’lim madaniyatining tubdan o‘zgarishini talab etishini ilmiy jihatdan isbotlaydi.
inklyuziv ta’lim, teng imkoniyatlar, pedagogik adolat, ta’lim sifati, ijtimoiy integratsiya, maxsus ehtiyojlar, pedagog shaxsi.
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA SINTAKTIK KONSTRUKSIYALARNING STRUKTUR XUSUSIYATLARI
Mazkur ilmiy maqola ingliz va o‘zbek tillarida sintaktik konstruksiyalarning struktur xususiyatlarini qiyosiy-nazariy tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda sintaktik konstruksiya gapning formal shakli sifatida emas, balki til tizimida grammatik munosabatlarni tashkil etuvchi murakkab struktur birlik sifatida talqin qilinadi. IMRaD modeli asosida olib borilgan ilmiy izlanishlar davomida ingliz va o‘zbek tillarida so‘z tartibi, sintaktik bog‘lanishlar, bosh va ikkilamchi bo‘laklarning joylashuvi hamda grammatik munosabatlarni ifodalash usullari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari har ikki tilning tipologik xususiyatlari sintaktik strukturalarning shakllanishida hal qiluvchi rol o‘ynashini, struktur farqlar esa tilning umumiy grammatik modeli bilan chambarchas bog‘liq ekanini ilmiy jihatdan asoslaydi.
qiyosiy sintaksis, sintaktik konstruksiya, gap strukturasi, so‘z tartibi, tipologiya, ingliz tili, o‘zbek tili, grammatik model.
YANGI O‘ZBEKISTONDA HARBIY XIZMATNING KONSTITUTSIYAVIY-HUQUQIY ASOSLARI
mazkur maqolada Yangi O‘zbekistonda harbiy xizmatning konstitutsiyaviy-huquqiy asoslari tahlili asosida uning huquqiy tartibga solish samaradorligini oshirish zarurligi asoslab berilgan.
konstitutsiyaviy majburiyat; harbiy xizmatning asoslari; O‘zbekiston Respublikasini himoya qilish
Yo'l Harakatini O'qitishda O'zbekiston Sharoitida Innovatsion Yondashuvning Ahamiyati
Ushbu maqolada O'zbekiston sharoitida yo'l harakati qoidalarini o'qitish tizimini innovatsion yondashuvlar asosida takomillashtirish zarurati tahlil qilinadi. Muallif an'anaviy metodlarning cheklovlari, mahalliy sharoit xususiyatlari va zamonaviy texnologik yechimlarni qo'llash imkoniyatlari haqida fikr yuritadi. Maqolada O'zbekistonda yo'l xavfsizligini oshirishga qaratilgan innovatsion tashkilotchilik va pedagogik yondashuvlar taklif etiladi.
yo'l harakati qoidalari, innovatsion o'qitish, O'zbekiston, yo'l xavfsizligi, pedagogik texnologiyalar, virtual reallik.