Educational Yield Insights & Breakthroughs
EIYB (Educational Yield Insights & Breakthroughs) — har oy elektron shaklda chop etiladigan xalqaro ilmiy jurnal. Jurnal barcha yosh tadqiqotchilar, talabalar, magistrlar, professor-o'qituvchilar va doktorantlar uchun o'z ilmiy ishlarini ilmiy ma'lumotlar bazalariga integrasiya qilish uchun tashkil etilgan. Jurnalning asosiy maqsadi dunyoning turli burchaklaridagi tadqiqotchilarni birlashtirish, ilmiy manbalarni yaratish, turli innovasion faolligini yoritish. ISSN: 3060-4648 Govonomy №: 319860
TA’LIMNI TURLI DARAJALARDA MOLIYALASHTIRISH: RESURS TAQSIMOTI, SAMARADORLIK VA IJTIMOIY TENGLIK TENDENSIYALARI
Maqolada maktabgacha, umumiy o‘rta, professional va oliy ta’limni moliyalashtirishning zamonaviy holati hamda rivojlanish tendensiyalari tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqotda ta’lim xarajatlarining faqat mablag‘ hajmi bilan emas, balki resurslarning adolatli taqsimlanishi, natijadorlik, boshqaruv shaffofligi, ehtiyojga asoslangan budjetlashtirish va ta’lim bosqichlari o‘rtasidagi uzviylik bilan baholanishi zarurligi asoslanadi. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, boshlang‘ich va umumiy o‘rta ta’limga barqaror davlat investitsiyasi inson kapitalining poydevorini yaratadi, professional ta’limga yo‘naltirilgan maqsadli moliyalashtirish esa mehnat bozoridagi malaka nomuvofiqligini kamaytiradi, oliy ta’limda esa davlat, xususiy sektor va talaba moliyaviy ishtiroki o‘rtasidagi muvozanat muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada O‘zbekiston ta’lim tizimida moliyalashtirishni strategik rejalashtirish, natijaga yo‘naltirilgan budjet, mahalliy ehtiyojlar indikatorlari va ijtimoiy tenglik mezonlari asosida takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar beriladi.
KOMPOZITSION MARKAZ YARATISHNING ZAMONAVIY USULLARI
Tasviriy san'at insoniyat ma'naviy taraqqiyotining ajralmas qismi bo'lib, u insonning estetik qarashlari, dunyoqarashi hamda ijodiy tafakkurining shakllanishida muhim o'rin tutadi. San'atning barcha turlarida, xususan rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik, monumental san'at, amaliy bezak san'ati va dizaynda kompozitsiya asarning badiiy mukammalligini belgilovchi asosiy omillardan biri hisoblanadi. Kompozitsiya orqali rassom asardagi barcha tasviriy vositalarni yagona g'oya atrofida birlashtiradi, ularning o'zaro uyg'unligini ta'minlaydi hamda tomoshabinning diqqatini asarning eng muhim qismiga yo'naltiradi. Aynan shu nuqta kompozitsion markaz deb ataladi. Kompozitsion markaz – bu tasviriy asarning mazmuniy, estetik va hissiy yukini o'zida mujassamlashtirgan asosiy qismidir. Har qanday muvaffaqiyatli yaratilgan badiiy asarda tomoshabin nigohi birinchi navbatda kompozitsion markazga qaratiladi. Ushbu markaz rang, shakl, o'lcham, yorug'-soya, kontrast, faktura, ritm yoki harakat orqali ajratib ko'rsatilishi mumkin. Kompozitsion markazning to'g'ri tashkil etilishi asarning estetik ta'sirchanligini bir necha barobar oshiradi, noto'g'ri tashkil etilishi esa hatto texnik jihatdan mukammal bajarilgan ishning ham badiiy qiymatini pasaytiradi.
Kompozitsiya, kompozitsion markaz, tasviriy san'at, rangtasvir, grafika, dizayn, vizual idrok, ritm, kontrast, simmetriya, assimmetriya, proporsiya, kolorit, perspektiva, zamonaviy san'at, raqamli dizayn, badiiy tafakkur, estetik tarbiya, kompozitsion yechim, ijodiy faoliyat.
TASVIRIY SAN'ATNI O'QITISHDA VIZUAL TAFAKKUR VA MILLIY-ESTETIK KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISHNING INTEGRATIV METODIK MODELI
Ushbu maqolada tasviriy san'atni o'qitish metodikasining hozirgi bosqichdagi dolzarb muammosi - o'quvchilarda vizual tafakkur, estetik idrok, kompozitsion tahlil va milliy-badiiy qadriyatlarga tayangan ijodiy kompetensiyani uzviy shakllantirish masalasi tadqiq etiladi. Tadqiqotda tasviriy san'at darsi faqat rasm chizish ko'nikmasini o'rgatuvchi amaliy mashg'ulot emas, balki ko'rish, anglash, talqin qilish, obraz yaratish va madaniy xotirani ijodiy qayta ishlash jarayoni sifatida talqin qilinadi. Maqolaning ilmiy yangiligi shundaki, unda tasviriy san'at ta'limi uchun kuzatuv, badiiy tahlil, amaliy tasvir, refleksiya va raqamli-vizual vositalarni birlashtiruvchi integrativ metodik model asoslanadi. Modelda o'quvchi faoliyatining natijasi tayyor tasvir bilan cheklanmay, uning kompozitsion qarori, rang-tusni sezishi, shakl va fazoni idrok etishi, badiiy merosga munosabati hamda ijodiy fikrni og'zaki asoslab bera olish malakasi bilan baholanadi. Tadqiqot natijalari tasviriy san'at o'qituvchisi uchun darsni reproduktiv ko'chirishdan muammoli-ijodiy, tahliliy va shaxsga yo'naltirilgan ta'limga o'tkazish zarurligini ko'rsatadi.
tasviriy san'at, o'qitish metodikasi, vizual tafakkur, estetik tarbiya, milliy san'at, kompozitsiya, kreativ kompetensiya, integrativ metod.
УМУМТАЪЛИМ МАКТАБЛАРИНИНГ ЎЗБЕК ТИЛИ ДАРСЛАРИДА ЎҚУВЧИЛАРДА НОТИҚЛИК МАДАНИЯТИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ ЙЎНАЛИШЛАРИ
Ушбу мақолада умумтаълим мактабларининг ўзбек тили дарсларида ўқувчиларнинг нотиқлик маданиятини ривожлантиришнинг назарий-амалий жиҳатлари ёритилган. Тадқиқотда нотиқлик маданиятининг таркибий компонентлари – лингвистик, коммуникатив, психологик ва этик-эстетик жиҳатлари таҳлил қилиниб, уларни самарали шакллантиришнинг асосий йўналишлари белгиланган. Шунингдек, ўзбек тили дарсларида қўлланиладиган интерактив методлар (ролли ўйинлар, нутқ мусобақалари, лойиҳавий ишлар)нинг педагогик имкониятлари асосланган. Мақола умумтаълим мактаблари ўқитувчилари, методистлар ва тадқиқотчилар учун амалий тавсияларни ўз ичига олади.
нотиқлик маданияти, ўзбек тили таълими, коммуникатив компетенция, интерактив методлар, риторика, нутқий кўникмалар, педагогик технологиялар.
JAHON TA’LIM RIVOJINING QIYOSIY TAHLILI: BARQARORLIK, RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV
Ushbu maqolada jahon ta’lim rivojining hozirgi bosqichi qiyosiy-pedagogik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda ta’lim tizimlarining barqaror rivojlanish, raqamli transformatsiya, kompetensiyaga yo‘naltirilgan o‘qitish, inklyuzivlik, ta’lim sifatini baholash hamda boshqaruvning natijadorlikka asoslangan modeli bilan bog‘liq jihatlari o‘rganildi. Maqolaning nazariy asosini xalqaro tashkilotlar hisobotlari, qiyosiy ta’lim nazariyasi, inson kapitali konsepsiyasi va zamonaviy pedagogik boshqaruv qarashlari tashkil etadi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlar ta’lim siyosatida umumiy strategik yo‘nalishlar yaqinlashib bormoqda, biroq ularning amaliy natijalari moliyaviy resurslar, institutsional salohiyat, o‘qituvchi tayyorgarligi va ijtimoiy tenglik mexanizmlariga bevosita bog‘liq. Maqolada O‘zbekiston ta’lim tizimi uchun xalqaro tajribaning mexanik ko‘chirilishi emas, balki milliy ehtiyojlar va mahalliy boshqaruv imkoniyatlariga moslashtirilgan selektiv adaptatsiya zarurligi asoslanadi. Natijalar jahon ta’lim rivoji bir vaqtning o‘zida globallashuv va milliylashuv, standartlashuv va differensiallashuv, raqamlashtirish va insonparvarlashtirish tendensiyalari kesishgan murakkab jarayon ekanini ko‘rsatadi.
qiyosiy ta’lim, jahon ta’limi, raqamli transformatsiya, kompetensiyaviy yondashuv, ta’lim sifati, barqaror rivojlanish, O‘zbekiston ta’limi.
FUTBOLNI O‘QITISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR (VIDEO-ANALITIKA, GPS TRACKING) ASOSIDA INNOVATSION METODKA ISHLAB CHIQISH VA UNI SAMARADORLIGINI ANIQLASH .
Mazkur ilmiy tadqiqot futbolni o‘qitishda video-analitika va GPS tracking kabi raqamli texnologiyalar asosida innovatsion metodika ishlab chiqish va uning samaradorligini ilmiy jihatdan asoslashga bag‘ishlangan bo‘lib, unda sport faoliyatini raqamlashtirish jarayonining pedagogik imkoniyatlari tahlil qilindi. Zamonaviy futbol yuqori aniqlikdagi ma’lumotlar va tezkor tahlilni talab qiladigan murakkab tizimga aylangan bo‘lib, ushbu jarayonda raqamli texnologiyalar futbolchilarning texnik, taktik va jismoniy ko‘rsatkichlarini obyektiv baholash imkonini beradi. Tadqiqot jarayonida raqamli monitoring va video-tahlil asosida yangi metodik model ishlab chiqildi hamda eksperimental sinovdan o‘tkazildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, raqamli texnologiyalar asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlar futbolni o‘qitish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
futbol, raqamli texnologiyalar, video-analitika, GPS tracking, innovatsion metodika.
AutoCAD dasturida muhandislik chizmalarini yaratish texnologiyasini takomillashtirish va ta’lim jarayonida samarali qo‘llash usullari
Ushbu maqolada AutoCAD dasturida muhandislik chizmalarini yaratish texnologiyasini takomillashtirish hamda uni oliy ta’lim muassasalarida muhandislik grafikasi, kompyuter grafikasi, mashinasozlik chizmachiligi, qurilish chizmachiligi va texnik loyihalash fanlarini o‘qitish jarayonida samarali qo‘llash usullari ilmiy-metodik jihatdan tahlil qilinadi. Zamonaviy ishlab chiqarish, loyihalash, konstruktorlik va texnologik tayyorgarlik jarayonlarida raqamli chizma vositalaridan foydalanish muhandis kadrlar tayyorlash sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, AutoCAD dasturi 2D chizmalar yaratish, 3D modellashtirish, chizma hujjatlarini rasmiylashtirish, o‘lcham qo‘yish, qatlamlar orqali obyektlarni tartibga solish, bloklar, shablonlar, layout va plot sozlamalari orqali standartlashtirilgan texnik hujjatlarni tayyorlash imkoniyatlariga ega bo‘lgani sababli ta’lim jarayonida alohida ahamiyat kasb etadi. Autodesk rasmiy hujjatlarida AutoCAD qatlamlari obyektlarni vazifasi bo‘yicha guruhlash, rang, chiziq turi va chiziq qalinligi kabi standart xossalarni belgilashga xizmat qilishi ko‘rsatilgan; bu esa o‘quv jarayonida chizmalarni tizimli yuritish va talabalar ishini baholashda muhim metodik asos bo‘la oladi . Maqolada AutoCAD asosida muhandislik chizmalarini yaratish texnologiyasi faqat buyruqlar ketma-ketligini o‘rgatish emas, balki talabaning fazoviy tasavvuri, geometrik fikrlashi, texnik hujjatni standart asosida rasmiylashtirish kompetensiyasi va real ishlab chiqarish topshiriqlarini mustaqil bajarish ko‘nikmasini shakllantirish jarayoni sifatida yoritiladi. Tadqiqotda an’anaviy chizmachilik, raqamli chizmachilik, loyiha asosida o‘qitish, muammoli ta’lim, bosqichma-bosqich amaliy mashqlar, elektron portfoliolar va differensial baholash mezonlarini integratsiyalash orqali AutoCAD ta’limining samaradorligini oshirish modeli taklif etiladi.
AutoCAD, muhandislik chizmasi, kompyuter grafikasi, raqamli loyihalash, CAD texnologiyasi, qatlamlar, layout, o‘lcham qo‘yish, loyiha asosida o‘qitish, muhandislik ta’limi, grafik kompetensiya, texnik hujjatlashtirish.
AutoCAD dasturida 2D va 3D modellashtirish texnologiyalarining muhandislik grafikasi fanini o‘qitishdagi ahamiyati
Ushbu ilmiy maqolada AutoCAD dasturida 2D va 3D modellashtirish texnologiyalarining muhandislik grafikasi fanini o‘qitishdagi didaktik, metodik va amaliy ahamiyati tahlil qilinadi. Zamonaviy muhandislik ta’limida talabalar faqat chizma chizish ko‘nikmasini emas, balki texnik obyektni fazoda tasavvur qilish, uni ikki o‘lchamli proyeksiyalar orqali ifodalash, uch o‘lchamli modelga aylantirish, chizma hujjatlarini standart asosida rasmiylashtirish va raqamli loyiha muhiti bilan ishlash kompetensiyalarini egallashi zarur. AutoCAD dasturi aniq 2D chizmachilik va 3D modellashtirish imkoniyatlariga ega CAD vositasi sifatida muhandislik grafikasi fanining mazmunini an’anaviy chizmachilikdan raqamli loyihalash bosqichiga olib chiqadi. Autodesk rasmiy ma’lumotlarida AutoCAD aniq 2D va 3D chizma, loyihalash va modellashtirish, jumladan, solid, surface va mesh obyektlar bilan ishlash imkonini beruvchi dastur sifatida tavsiflanadi . Maqolada 2D va 3D modellashtirishning o‘zaro bog‘liqligi, ularning fazoviy tasavvur, grafik savodxonlik, loyiha tafakkuri va kasbiy kompetensiyani shakllantirishdagi o‘rni ilmiy asoslanadi. Tadqiqot natijasida AutoCAD asosida muhandislik grafikasi fanini o‘qitish uchun “2D chizma — fazoviy tahlil — 3D model — 2D hujjatlashtirish — layout — elektron portfolio — og‘zaki himoya” ketma-ketligiga asoslangan metodik model taklif etiladi. Mazkur model talabalarning mavzuni mexanik bajarish emas, balki obyekt shakli, o‘lchami, konstruktiv tuzilishi va texnik vazifasini tushungan holda grafik ifodalashiga xizmat qiladi.
AutoCAD, 2D modellashtirish, 3D modellashtirish, muhandislik grafikasi, CAD texnologiyasi, fazoviy tasavvur, texnik chizma, raqamli loyihalash, proyeksion chizmachilik, grafik kompetensiya, solid model, layout, loyiha asosida o‘qitish.
RANG UYG‘UNLIGINING BADIIY KOMPOZITSIYADAGI AHAMIYATI
Mazkur ilmiy maqolada tasviriy san’atning muhim nazariy va amaliy masalalaridan biri hisoblangan rang uyg‘unligining badiiy kompozitsiyadagi o‘rni hamda estetik ahamiyati kompleks tarzda tadqiq etiladi. Tadqiqot davomida rang nazariyasining tarixiy shakllanish bosqichlari, ranglarning fizik, psixologik va estetik xususiyatlari, ularning kompozitsion yaxlitlikni ta’minlashdagi roli hamda rassomning badiiy tafakkurini shakllantirishdagi ahamiyati ilmiy manbalar asosida tahlil qilindi. Shuningdek, rang uyg‘unligining milliy tasviriy san’at, rangtasvir, grafik san’at va dekorativ-amaliy san’at namunalarida namoyon bo‘lish xususiyatlari yoritildi. Ilmiy-amaliy stajirovka jarayonida tasviriy san’at yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalarning rang tanlash ko‘nikmalari, kompozitsion yechimlari va ijodiy ishlari kuzatilib, pedagogik tajriba natijalari umumlashtirildi. Tadqiqot natijalari rang uyg‘unligidan ongli foydalanish talabalarning badiiy tafakkuri, estetik didi va kompozitsion savodxonligini rivojlantirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatdi. Maqolada rang uyg‘unligini zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida o‘qitish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ham ishlab chiqilgan.
CHIZMACHILIKNI O'QITISHDA FAZOVIY TASAVVUR, GRAFIK SAVODXONLIK VA RAQAMLI LOYIHALASHGA TAYYORLOV KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISH METODIKASI
Maqolada chizmachilikni o'qitish metodikasining dolzarb yo'nalishi - o'quvchilarda fazoviy tasavvur, grafik savodxonlik, konstruktiv fikrlash va raqamli loyihalashga tayyorlov kompetensiyalarini bosqichma-bosqich shakllantirish masalasi ilmiy-metodik jihatdan yoritiladi. Chizmachilik fani texnik chizma qoidalarini yodlatish yoki geometrik shakllarni mexanik chizdirishdan iborat emas; u predmetning uch o'lchamli tuzilishini ikki o'lchamli grafik belgilar tizimi orqali anglash, ifodalash, tekshirish va qayta qurish madaniyatini shakllantiradi. Tadqiqotda chizmachilik ta'limi uchun “qo'l eskizi - geometrik tahlil - proyeksion tasvir - konstruktiv yechim - CADga tayyorlov” ketma-ketligiga asoslangan metodik model taklif etiladi. Model o'quvchini chizma ijrochisi emas, balki fazoviy muammoni grafik tilda hal qiluvchi subyekt sifatida tarbiyalashni nazarda tutadi. Maqolada grafik topshiriqlarni differensiallashtirish, xatolarni diagnostika qilish, qo'lda chizish va raqamli vositalar nisbatini belgilash, baholash mezonlarini kompetensiyaviy asosda qayta ko'rib chiqish masalalari muhokama qilinadi.
chizmachilik, o'qitish metodikasi, fazoviy tasavvur, grafik savodxonlik, proyeksion chizmachilik, konstruktiv fikrlash, CAD, kompetensiyaviy baholash.
Ҳарбий соҳада халқаро ҳамкорликни такомилаштиришда интероперабеллик омилининг тутган ўрни
Мазкур ишда ҳарбий соҳадаги халқаро ҳамкорликда интероперабеллик омили атрофлича таҳлил қилиниб, унинг тактик, техник, ҳуқуқий ва маданий уйғунлигига алоҳида тўхталиб ўтилган. Шунингдек, интероперабелликнинг замонавий армияларднинг ҳарбий салоҳиятини оширишга бўлган таъсир аниқ мисолларда кўрсатиб берилган
ҳарбий ҳамкорлик, интероперабеллик, тактик уйғунлик, техник уйғунлик, ҳуқуқий уйғунлик, маданий уйғунлик, киберҳавфсизлик, қўшма машқлар.
“KICHIK MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI MAKTABGACHA TA’LIM MUASSASASIGA MOSLASHTIRISH JARAYONINING O‘ZIGA XOS PSIXOLOGIK JIHATLARI”
Mazkur maqolada kichik maktabgacha yoshdagi bolalarni maktabgacha ta’lim muassasasiga moslashtirish jarayonining psixologik xususiyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda bolalarning yangi ijtimoiy muhitga kirishishi, tarbiyachilar va tengdoshlari bilan munosabat o‘rnatishi, hissiy-emotsional holatidagi o‘zgarishlar hamda moslashuv davrida uchraydigan qiyinchiliklar yoritilgan. Shuningdek, bolaning individual psixologik xususiyatlari, oilaviy muhit va pedagogik yondashuvning moslashuv jarayoniga ta’siri ilmiy asosda bayon etilgan. Maqolada maktabgacha ta’lim muassasasida qulay psixologik muhit yaratish, bolalarda ijobiy emotsional holatni shakllantirish hamda ularning ijtimoiy faolligini rivojlantirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Tadqiqot natijalari maktabgacha ta’lim tizimida faoliyat yurituvchi pedagog va psixologlar uchun amaliy ahamiyat kasb etadi.
maktabgacha ta’lim, moslashuv jarayoni, psixologik rivojlanish, kichik yoshdagi bolalar, emotsional holat, ijtimoiylashuv, pedagogik yondashuv, bolalar psixologiyasi, tarbiyachi, oilaviy muhit, stress holati, kommunikativ ko‘nikmalar, adaptatsiya, psixologik muhit, rivojlantiruvchi ta’lim
STRESSGA BARDOSHLILIKNI RIVOJLANTIRISHDA KOPING STRATEGIYALARNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada stressga bardoshlilikni rivojlantirish jarayonida koping strategiyalarning psixologik, kasbiy va amaliy ahamiyati ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda stressga bardoshlilik shaxsning murakkab, noaniq va yuqori mas’uliyatli vaziyatlarda psixik muvozanatni saqlashi, vaziyatni adekvat baholashi, xulq-atvorni ongli boshqarishi va kasbiy vazifalarni samarali bajarishini ta’minlovchi integral psixologik sifat sifatida talqin etiladi. Koping strategiyalar esa stressor ta’sirini kamaytirish, ichki resurslarni safarbar etish, emotsional zo‘riqishni tartibga solish va muammoli vaziyatdan konstruktiv chiqish usullari sifatida ko‘rib chiqiladi. Maqolada Lazarus va Folkman tomonidan ishlab chiqilgan tranzaksion stress modeli, Carverning COPE konsepsiyasi, Endler va Parkerning vazifaga, emotsiyaga hamda qochishga yo‘naltirilgan koping tasnifi, shuningdek rezilyentlik nazariyalari asosida koping strategiyalarning stressga bardoshlilikka ta’sir mexanizmlari ochib beriladi. Maxsus xizmat, xususan bojxona tizimi xodimlari faoliyatida stressorlar ko‘pincha vaqt tanqisligi, huquqiy mas’uliyat, shaxslararo muloqotdagi keskinlik, tezkor qaror qabul qilish zarurati va emotsional bosim bilan bog‘liq bo‘lgani sababli koping kompetensiyasini rivojlantirish kasbiy tayyorgarlikning muhim komponenti sifatida asoslanadi. Tadqiqot natijasida stressga bardoshlilikni rivojlantirishda muammoga yo‘naltirilgan, emotsiyani boshqarishga qaratilgan, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashga tayanuvchi va ma’no berishga asoslangan koping strategiyalarni kompleks shakllantirish zarurligi ilmiy jihatdan asoslandi.
stress, stressga bardoshlilik, koping strategiya, rezilyentlik, psixologik tayyorgarlik, emotsional regulyatsiya, kasbiy stress, bojxona xodimi.
CHIZMACHILIK FANINI O‘QITISH JARAYONIDA HAR BIR MAVZU BO‘YICHA TARIXIY MATERIALLAR YIG‘ISH VA DARS JARAYONIDA ULARNI HAR TOMONLAMA TAHLIL QILISHNING DIDAKTIK AHAMIYATI
Ushbu maqolada chizmachilik fanini o‘qitish jarayonida har bir mavzu bo‘yicha tarixiy materiallarni tizimli yig‘ish, saralash, ilmiy-didaktik jihatdan qayta ishlash va dars jarayonida har tomonlama tahlil qilish masalasi tadqiq etiladi. Chizmachilik fani ko‘pincha faqat grafik qurish qoidalari, proyeksiyalash usullari, chizma standartlari, geometrik yasashlar va texnik hujjatlarni rasmiylashtirish me’yorlari bilan cheklanib talqin qilinadi. Bunday yondashuv o‘quvchining fanga bo‘lgan qiziqishini pasaytirishi, grafik bilimlarning hayotiy, tarixiy va madaniy ildizlarini yetarli ochib bermasligi mumkin. Aslida esa chizmachilik insoniyatning amaliy faoliyati, me’morchilik, hunarmandchilik, mashinasozlik, qurilish, harbiy texnika, kartografiya, astronomiya, naqsh san’ati va sanoat taraqqiyoti bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan qadimiy bilimlar tizimidir. Shu sababli chizmachilik mavzularini tarixiy materiallar bilan boyitish fanning mazmunini kengaytiradi, o‘quvchilarda fazoviy tasavvur, texnik tafakkur, tarixiy ong, milliy-madaniy merosga hurmat va kasbiy motivatsiyani shakllantirishga xizmat qiladi. Maqolada tarixiy materiallarni tanlash mezonlari, ularni mavzular kesimida guruhlash, dars jarayonida tahlil qilish bosqichlari, tarixiy dalillarni grafik topshiriqlar bilan bog‘lash yo‘llari hamda bunday yondashuvning ta’lim samaradorligiga ta’siri ilmiy asosda yoritiladi. Tadqiqot natijasida chizmachilik darslarida tarixiy materiallardan foydalanish alohida bezak yoki qo‘shimcha ma’lumot sifatida emas, balki mavzuning mazmuniy, metodik va tarbiyaviy tarkibiy qismi sifatida qaralishi zarurligi asoslanadi.
chizmachilik, tarixiy material, grafik ta’lim, fazoviy tasavvur, texnik tafakkur, didaktik tahlil, proyeksiyalash, geometrik yasash, milliy meros, o‘qitish metodikasi.
Mamajonova Gulkhayokhon; Avazova Muslimaxon Axror qizi
MEHANIZAMLARDAGI MAJBURIY TEBRANISHLARNI KUCH VA PARAMETRLAR TA'SIRIDA FAOL SO'NDIRISH TIZIMLARINING MATEMATIK MODELLARI VA BOSHQARUV ALGORITMLARI
Ushda ko'p erkinlik darajasiga ega bo'lgan mexanik qurilmalarda tiklanishi kuchlari kuchayib boradi. qator birikmalashgan, ya'ni ham kuch, ham parametrlar ta'sirida differensial dinamik tizimlarning umumiy modellari shakllantirilgan. Tizim dinamikasini tiklash va rezonans hodisalarini bartaraf etish uchun teskari aloqa o'zgarishlariga nisbatan proportsional-differential boshqaruv algoritmlari sintez qilinib, to'g'rilash modellashtirish vositalari.
samarali tebranishlar, faol vibroso'ndirish, dinamik model, teskari aloqa, boshqaruv algoritmi, vaqtinchalik, aktuator, rezonans.
R. O‘. Siddiqov; Haydarov Nuriddin Abdujalil o'g'li
Nikoh shartnomasi er-xotin umumiy mulkini tasarruf etish usuli
Mazkur maqolada nikoh shartnomasining er-xotin umumiy mulkini tasarruf etishdagi o‘rni tahlil qilingan. Nikoh shartnomasining huquqiy tabiati, uning umumiy mulk rejimini o‘zgartirish imkoniyatlari hamda boshqa fuqarolik-huquqiy bitimlardan farqli jihatlari yoritilgan. Shuningdek, nikoh shartnomasining kreditorlar va boshqa uchinchi shaxslar manfaatlariga ta’siri masalalari ko‘rib chiqilib, qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha ayrim takliflar ilgari surilgan.
nikoh shartnomasi, er-xotin umumiy mulki, mulk rejimi, tasarruf etish, ulushli mulk, alohida mulk, kreditorlar huquqlari, oilaviy-huquqiy munosabatlar.
Koxlear implantatsiyaning nazariy asoslari
Hozirgi kunda alohida ta;lim ehtiyoji bo’lgan bolalarga bo’lgan e’tibor ayniqsa eshitishida nuqsoni bo’lgan bolalarga qaratilgani nafaqat ularni ta’lim – tarbiyasi qolaversa nuqsonini bartaraf etishga alohid etibor berilmoqda. Koxlear implant fikrimiz isboti o’laroq aynan maktabgacha yoshdagi shunday bolalarga alohida etibor talab etmoqda.
kohlear implant, zaif eshtuvchi, karlik, chig’anoq, eshtish idroki
BRAYL NOTA YOZUVI ORQALI MUSIQA SAVODINI SHAKLLANTIRISH METODIKASI (KO‘ZI OJIZ O‘QUVCHILAR MISOLIDA)
Ushbu maqolada ko‘zi ojiz o‘quvchilarda musiqa savodini shakllantirish jarayonida Brayl nota yozuvidan foydalanishning nazariy-metodik asoslari, didaktik mexanizmlari va amaliy tatbiq yo‘nalishlari tadqiq etiladi. Musiqa savodi odatda ko‘rish orqali qabul qilinadigan nota belgilarini idrok etish, ritmik va melodik birliklarni farqlash, ularni ijro harakati bilan bog‘lash hamda musiqiy tafakkurda tizimlashtirish jarayoni sifatida talqin qilinadi. Ko‘zi ojiz o‘quvchilar uchun esa bu jarayon vizual belgi emas, balki taktil idrok, eshituv xotirasi, motor koordinatsiya, fazoviy tasavvur va musiqiy-semantik tahlilning uyg‘unlashuvi orqali yuzaga keladi. Maqolada Brayl nota yozuvi oddiy texnik moslama emas, balki ko‘zi ojiz o‘quvchining musiqiy bilimni mustaqil o‘zlashtirishi, notani ongli o‘qishi, eshitgan musiqiy materialini belgi tizimi bilan bog‘lashi va ijro madaniyatini rivojlantirishi uchun zarur bo‘lgan maxsus pedagogik vosita sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda musiqiy savodxonlikni bosqichma-bosqich shakllantirish modeli ishlab chiqilib, unda taktil tayyorgarlik, elementar ritmik belgilarni o‘zlashtirish, balandlik va cho‘zim munosabatlarini anglash, qisqa musiqiy matnni Brayl nota asosida o‘qish, eshitish orqali nazorat qilish, yodlash va ijroga ko‘chirish bosqichlari izchil yoritiladi. Shuningdek, o‘qituvchining tiflopedagogik kompetensiyasi, maxsus didaktik materiallar, individual ta’lim trayektoriyasi, adaptiv baholash mezonlari va inklyuziv musiqa ta’limida Brayl nota yozuvining o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida Brayl nota yozuvi asosida tashkil etilgan musiqa ta’limi ko‘zi ojiz o‘quvchida mustaqil o‘qish, musiqiy eshituv, ritmik aniqlik, ijro intizomi va badiiy tafakkurni rivojlantirishga xizmat qilishi ilmiy jihatdan asoslanadi.
Brayl nota yozuvi, ko‘zi ojiz o‘quvchi, musiqa savodi, inklyuziv ta’lim, tiflopedagogika, taktil idrok, musiqiy eshituv, ritmik tafakkur, nota o‘qish metodikasi.
Abdusattorov Isomuhammad Abdurobil o‘g‘li; Nosirov Dilmurodjon Tursinovich
HAYKALTAROSHLIKDA STILIZATSIYADA ISHLASH TEXNIKASINI O‘RGANISH
Maqolamda haykaltaroshlik san’atida stilizatsiya usullarining nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Stilizatsiyaning badiiy obraz yaratishdagi o‘rni, shakl va hajmni soddalashtirish, umumlashtirish hamda dekorativ ifodalash tamoyillari yoritiladi. Shuningdek, haykaltaroshlik asarlarida stilizatsiya texnikalaridan foydalanishning o‘ziga xos xususiyatlari va ijodiy jarayondagi ahamiyati ko‘rib chiqiladi
Haykaltaroshlik, stilizatsiya, badiiy obraz, shakl, kompozitsiya, hajm, plastik ifoda, dekorativlik, san’at, ijodiy jarayon.
MECHANISMS FOR DEVELOPING PEDAGOGICALTHINKING IN FUTURE EDUCATION SUBJECT TEACHERS
This article examines the mechanisms for developing pedagogical thinking in future teachers of educational subjects. The development of pedagogical thinking is a central component of professional teacher training, enabling educators to analyze complex classroom situations, make evidence-based decisions, and adapt their instructional strategies to diverse learner needs. The article explores theoretical foundations, practical approaches, and modern methodological tools that support the formation of a reflective, creative, and critically oriented professional worldview in student-teachers. Special attention is given to the integration of innovative technologies, problem-based learning, and mentorship systems as key mechanisms. The findings suggest that a systematic, multi-layered approach to cultivating pedagogical thinking significantly enhances the readiness of future teachers for real-world educational challenges.
pedagogical thinking, future teachers, professional training, reflective practice, innovative methods, mentorship.
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA KORRUPSIYAGA QARSHI KOMPLAYENS-NAZORAT TIZIMINING HUQUQIY ASOSLARI VA SAMARADORLIGI MUAMMOLARI
Maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida joriy etilgan korrupsiyaga qarshi komplayens-nazorat tizimining huquqiy asoslari tahlil qilinadi hamda uning xalqaro miqyosdagi “muvofiqlik” (compliance) tushunchasiga nisbatan tabiati o‘rganiladi. Muallif komplayens-nazorat O‘zbekistonda asosan ma’muriy-nazorat paradigmasida, qonunosti hujjatlari darajasida tatbiq etilgani va bu hol uning profilaktik, xavf-xatarga asoslangan mohiyatidan chetga chiqishiga olib kelayotganini asoslaydi. Ishda tizimning institutsional qaramligi, formal xususiyati, akademik halollik o‘lchovining e’tibordan chetda qolishi kabi samaradorlik muammolari ko‘rsatib o‘tilib, tavsiyalar jumladan qonunchilikka kiritiladigan loyiha normalar taklif etiladi.
komplayens-nazorat, korrupsiyaga qarshi kurashish, oliy ta’lim, akademik halollik, manfaatlar to‘qnashuvi
QO‘QON SHAHAR MUSIQALI DRAMA TEATRIDA KOMEDIYA JANRINING RIVOJLANISHI VA “HASAN KAYFIY” SPEKTAKLINING BADIIY TALQINI
Ushbu maqolada mustaqillik yillarida Qo‘qon shahar musiqali drama teatrida komediya janrining rivojlanish jarayonlari tahlil qilinadi. Xususan, G‘afur G‘ulom asari asosida yaratilgan “Hasan Kayfiy” spektaklining sahnaviy talqini, rejissyorlik yechimlari, aktyorlik ijrosi hamda xalqona yumor va satira vositalarining badiiy-estetik imkoniyatlari yoritiladi. Tadqiqotda spektaklning tomoshabin tafakkuriga ta’siri, milliy teatr an’analari bilan uyg‘unligi va komediya janrining teatr repertuaridagi o‘rni ilmiy nuqtai nazardan baholanadi. Shuningdek, asarda xalq og‘zaki ijodi elementlaridan foydalanish hamda obrazlar talqinining ma’naviy-tarbiyaviy ahamiyati tahlil etiladi.
Qo‘qon teatri, komediya janri, Hasan Kayfiy, sahnaviy talqin, rejissyorlik yechimi, aktyorlik mahorati, satira, yumor, teatr repertuari, milliy teatr.
MAKTABLARDA XODIMLARNI BOSHQARISH VA INSON RESURSLARINI BOSHQARISHDA KONSEPTUAL YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada maktab boshqaruvida “xodimlarni boshqarish” va “inson resurslarini boshqarish” tushunchalari tahlil qilingan. Ularning nazariy farqlari, evolyutsiyasi hamda ta’lim muassasalaridagi ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, inson kapitalining maktab rivojidagi o‘rni va zamonaviy boshqaruvga o‘tish zarurati asoslab berilgan.
xodimlarni boshqarish, inson resurslari, maktab boshqaruvi, inson kapitali, ta’lim sifati, strategik boshqaruv, pedagogik jamoa
TRADITIONAL UZBEK ETHNOSPORTS AS A TOOL FOR SUSTAINABLE CULTURAL HERITAGE PRESERVATION IN THE ERA OF GLOBALIZATION
Globalization has significantly influenced cultural traditions, social values, and lifestyle patterns across the world. While globalization creates opportunities for intercultural communication and technological advancement, it also poses challenges to the preservation of national identities and traditional cultural practices. Traditional sports and games represent an important component of intangible cultural heritage and play a crucial role in maintaining cultural continuity. This study examines the significance of traditional Uzbek ethnosports as a tool for sustainable cultural heritage preservation in the era of globalization. The research is based on the analysis of scientific literature, historical sources, ethnographic materials, and contemporary studies related to ethnosport and cultural heritage. The findings indicate that traditional Uzbek ethnosports contribute to the preservation of cultural identity, the transmission of national values, the promotion of social cohesion, and the development of physical and moral qualities among young people. Furthermore, ethnosports create opportunities for cultural tourism, international cooperation, and intercultural dialogue. The study concludes that systematic support for traditional sports through educational institutions, cultural organizations, and governmental initiatives is essential for ensuring the sustainability of cultural heritage in modern society.
ethnosport, traditional sports, cultural heritage, Uzbekistan, globalization, cultural identity, traditional games, sustainable development, youth education, intangible cultural heritage.
MALAKALI AYOL FUTBOLCHILARNI TAYYORLASH JARAYONIDA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH USULLARI
Ushbu mаqоlа yurtimizdа аyоllаr futbоlini rivоjlаntirish yо’llаri, sоxаdа fаоliyаt оlib bоrаyоtgаn mutаxаssislаrning fikr-mulоhаzаlаri tаlqin qilingаn. Sоxаni rivоjlаntirishning eng sаmаrаli yо’llаrini аmаldа tаdbiq etishgа qаrаtilgаn. Mаlаkаli futbolchi ayollarni texnik tаyyоrgаrligigа zаmоnаviy texnоlоgiyаlаrdаn fоydаlаnish yо’llаri mаvzusi keng yоritilgаn. Jismоniy tаrbiyа vа spоrt tаrаqqiyоtining tаrixiy xususiyаtlаri mа’ruzа dаrslаridа zаmоnаviy yоndаshuvlаr аsоsidа mаshg’ulоtlаr sаmаrоdоrligini оshirish usullаri vа nаzоrаt sаvоllаri ishlаb chiqilgаn. Xulоsа qismidа о’quv mаshg’ulоtlаrini о’rgаtishdа pedаgоgik texnоlоgiyаni qо’llаsh bо’yichа tаvsiyаlаr berilgаn.
mаlаkаli, futbolchi ayollar, texnik tаyyоrgаrlik, zаmоnаviy texnоlоgiyа, jismоniy tаrbiyа, spоrt, mа’ruzа, dаrs.
Eshbayev Khimmat Ablakul o‘g‘liEshbayev Khimmat Ablakul o‘g‘li
IMPACT OF SOLAR RADIATION AND HIGH TEMPERATURES ON WORKERS’ HEALTH
The aim of this literature review was to systematically analyze contemporary scientific evidence regarding the effects of solar radiation and high temperatures on the health of outdoor workers. Scientific articles published between 2015 and 2025 were retrieved and analyzed from the PubMed, Scopus, Web of Science, ScienceDirect, and Google Scholar databases. The findings indicate that exposure to elevated temperatures and ultraviolet radiation is associated with heat stress, dehydration, chronic kidney disease, cardiovascular disorders, dermatological pathologies, and reduced work productivity. In the context of climate change, the necessity of improving preventive and occupational hygiene measures to protect workers’ health has been identified.
solar radiation, ultraviolet radiation, heat stress, high temperature, workers’ health, occupational risk factors, dehydration, chronic kidney disease, climate change, occupational hygiene.
Sadullayeva Xosiyat Abduraxmonovna; Nigmatullayeva Dilafruz Jurakulovna; Ikramova Nargiza Alisher qizi; Ergashov Bekzod O‘ktam o‘g‘li; Norqulov Sardor Jumaniyozovich
HYGIENIC ASSESSMENT OF THE FUNCTIONAL STATE OF THE VISUAL AND AUDITORY ANALYZERS IN INDIVIDUALS ENGAGED IN MENTAL LABOR
This article presents a hygienic assessment of the impact of modern occupational environmental factors on the functional state of the visual and auditory analyzers in individuals engaged in mental labor. Based on high-ranking studies published between 2018 and 2026 and indexed in international scientific databases, the effects of digital screens, visual workload, office noise, and headphone use on sensory systems were evaluated. The findings demonstrated that computer vision syndrome, accommodative dysfunctions, auditory threshold shifts, and adverse interactions between sensory analyzers contribute to reduced work performance. The importance of comprehensive hygienic preventive measures aimed at preserving sensory system health was substantiated.
Computer Vision Syndrome; mental labor; visual analyzer; auditory analyzer; digital eye strain; office noise; accommodative disorders; occupational hygiene; sensory fatigue; neuroergonomics.
Axmadaliyeva Nigora Odilovna; Nigmatullayeva Dilafruz Jurakulovna; Raxmatov Ulug‘Xo‘Ja Nusratullayevich; Turdialiyev Shavqatillo Xoshimjon o‘g‘li; Niyazova Olga Andreyevna; Jalilov Abduazim Abduxakim o‘g‘li
JADID TEATRI VA UNING FARG‘ONADAGI ILK qadamlari
Ushbu maqolada sinergetik yondashuvning pedagogik ta'lim sohasidagi imkoniyatlari tahlil qilinib, bo'lajak o'qituvchilarni tarbiyaviy faoliyatga tayyorlashning nazariy asoslari ochib berilgan. Sinergetik paradigma asosidagi tayyorgarlik modeli, uning tarkibiy elementlari va amaliy tatbiq yo'llari ko'rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari zamonaviy pedagogik ta'lim tizimini takomillashtirish uchun ilmiy-metodologik asos bo'lib xizmat qilishi mumkin
teatr, jadidchilik, dramaturgiya, san’at, jadidchilik maktablari, jadidchilik harakati.
SINERGETIK YONDASHUV ASOSIDA BO'LAJAK O'QITUVCHILARNI TARBIYAVIY FAOLIYATGA TAYYORLASHNING NAZARIY ASOSLARI
sinergetik yondashuv, tarbiyaviy faoliyat, kasbiy tayyorgarlik, bo'lajak o'qituvchi, pedagogik tizim, o'z-o'zini tashkil etish, bifurkatsiya, attraktor, korporativ tayyorlash.