Vol. 5 No. 3 (2026): EIYB (Educational Yield Insights & Breakthroughs)
Articles

BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING O‘QISH TEZLIGINI OSHIRISH USULLARI

Nurmatova Muborak Xayrillayevna
Yunusobod tumani 122-maktab boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi

Published 2026-05-08

Keywords

  • boshlang‘ich ta’lim, o‘qish tezligi, ravon o‘qish, o‘qish savodxonligi, takroriy o‘qish, matnni tushunish, formatif baholash, differensial yondashuv, mustaqil mutolaa, o‘qish metodikasi.

Abstract

Ushbu ilmiy maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘qish tezligini oshirish masalasi zamonaviy pedagogika, psixolingvistika, boshlang‘ich ta’lim metodikasi va o‘qish savodxonligi nazariyasi nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. O‘qish tezligi boshlang‘ich ta’limda muhim mezon bo‘lsa-da, u yakka holda baholanadigan mexanik ko‘rsatkich emas, balki o‘quvchining to‘g‘ri o‘qish, ravon o‘qish, ifodali o‘qish, matnni tushunish, asosiy fikrni ajratish, so‘z boyligi va mustaqil fikrlash qobiliyati bilan chambarchas bog‘langan murakkab ta’limiy natijadir. Maqolada o‘qish tezligiga ta’sir qiluvchi asosiy omillar, jumladan tovush-harf munosabatining puxtaligi, fonematik eshituv, bo‘g‘inlarni qo‘shish malakasi, ko‘z harakati, diqqat barqarorligi, lug‘at boyligi, matn mazmuniga qiziqish, oilaviy mutolaa muhiti va sinfdagi psixologik xavfsizlik ilmiy-metodik jihatdan yoritiladi. Tadqiqotda o‘qish tezligini oshirishda takroriy ovozli o‘qish, vaqtli qisqa o‘qish, bo‘g‘in va so‘z kartochkalari, xorda o‘qish, juftlikda o‘qish, rolli o‘qish, audio-matn bilan birga o‘qish, ko‘rish maydonini kengaytirish mashqlari, matn oldi lug‘at ishi, o‘qish kundaligi, individual o‘qish xaritasi va formatif baholash kabi zamonaviy usullar samarali pedagogik vositalar sifatida asoslab beriladi. Maqola IMRAD tuzilmasida tayyorlangan bo‘lib, unda OAK talablariga mos ilmiy uslub, mavzuning dolzarbligi, metodik tahlil, amaliy natijalar, muhokama va xulosalar izchil yoritilgan. Tadqiqotning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, boshlang‘ich sinfda o‘qish tezligini oshirish bolani shoshiltirish, solishtirish yoki bosim ostida o‘qitish orqali emas, balki o‘qishning texnik, mazmuniy, ruhiy va motivatsion omillarini birgalikda rivojlantirish orqali amalga oshirilishi lozim

References

  1. [1] O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. O‘RQ-637-son. 2020-yil 23-sentabr. Lex.uz milliy qonunchilik bazasi.
  2. [2] Mullis, I. V. S., von Davier, M., Foy, P., Fishbein, B., Reynolds, K. A., & Wry, E. PIRLS 2021 International Results in Reading. Boston College, TIMSS & PIRLS International Study Center, 2023.
  3. [3] National Reading Panel. Teaching Children to Read: An Evidence-Based Assessment of the Scientific Research Literature on Reading and Its Implications for Reading Instruction. National Institute of Child Health and Human Development, 2000.
  4. [4] What Works Clearinghouse. Foundational Skills to Support Reading for Understanding in Kindergarten Through 3rd Grade. Institute of Education Sciences, U.S. Department of Education, 2016.
  5. [5] Rasinski, T. V. The Fluent Reader: Oral Reading Strategies for Building Word Recognition, Fluency, and Comprehension. Scholastic, 2003.
  6. [6] Samuels, S. J. The Method of Repeated Readings. The Reading Teacher, 1979.
  7. [7] Kuhn, M. R., & Stahl, S. A. Fluency: A Review of Developmental and Remedial Practices. Journal of Educational Psychology, 2003.
  8. [8] Duke, N. K., & Pearson, P. D. Effective Practices for Developing Reading Comprehension. International Reading Association, 2002.
  9. [9] Snow, C. E. Reading for Understanding: Toward an R&D Program in Reading Comprehension. RAND Corporation, 2002.
  10. [10] Pressley, M. Reading Instruction That Works: The Case for Balanced Teaching. Guilford Press, 2006.
  11. [11] Vygotsky, L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press, 1978.
  12. [12] Bruner, J. S. The Process of Education. Harvard University Press, 1960.
  13. [13] Piaget, J. The Psychology of the Child. Basic Books, 1969.