TASVIRIY SAN’AT TA’LIMIDA VIZUAL SAVODXONLIK VA IJODIY TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISHNING ILMIY-METODIK ASOSLARI

Abstract

Mazkur maqolada tasviriy san’at ta’limining zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni, ayniqsa vizual savodxonlik, ijodiy tafakkur, tanqidiy fikrlash, estetik did va madaniy identifikatsiyani shakllantirishdagi ilmiy-metodik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi tasviriy san’atni faqat amaliy tasvir yaratish yoki estetik mashg‘ulot sifatida emas, balki shaxsning ko‘p qirrali intellektual, emotsional va ijtimoiy rivojlanishini ta’minlaydigan kompleks pedagogik maydon sifatida asoslashdan iborat. Ishda UNESCOning madaniyat va san’at ta’limi bo‘yicha zamonaviy ramkaviy hujjatlari, OECDning ijodiy va tanqidiy fikrlashni o‘qitish hamda baholashga doir yondashuvlari, shuningdek tasviriy san’at sohasining vizual ifoda, madaniy narrativ, innovatsion tafakkur va ijodiy iqtisodiyot bilan bog‘liqligiga oid nazariy qarashlar tizimlashtirildi. Metodologik jihatdan konseptual tahlil, qiyosiy sharh, normativ talqin va didaktik sintez usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalarida tasviriy san’at ta’limi o‘quvchilarda kuzatuvchanlik, kompozitsion tafakkur, semantik ko‘rish, ramziy talqin, g‘oya ishlab chiqish, vizual argumentatsiya va refleksiv baholash ko‘nikmalarini rivojlantirishi ko‘rsatildi. Shu bilan birga, o‘qitish jarayonida reproduktiv topshiriqlarga ortiqcha tayanish, baholash mezonlarining noaniqligi, o‘qituvchi tayyorgarligining notekisligi, raqamli vizual muhitning tez o‘zgarishi hamda ta’lim va madaniyat siyosati o‘rtasidagi uzilish kabi muammolar ham ochib berildi. Maqolada tasviriy san’at ta’limi samaradorligini oshirish uchun vizual savodxonlikka asoslangan kompetensiyaviy model, jarayon va natijani birgalikda baholash, fanlararo integratsiya, analog va raqamli ijod vositalarining muvozanatli qo‘llanilishi hamda o‘quvchini “tasvir yaratuvchi” bilan birga “tasvirni o‘quvchi va talqin qiluvchi” subyekt sifatida shakllantirish zarurligi asoslab beriladi. UNESCOning 2024-yilgi Culture and Arts Education ramkasi san’at ta’limini “about, with and through the arts” tamoyili asosida, ya’ni san’at haqida, san’at yordamida va san’at orqali o‘qitish sifatida talqin qiladi; unda san’at ta’limi sifatli, inklyuziv va adolatli ta’limning tarkibiy qismi ekani qayd etilgan. OECD esa ijodiy fikrlashni original va samarali g‘oyalarning paydo bo‘lishi, ularni baholash va takomillashtirishga olib keladigan tafakkur sifatida izohlaydi; bu esa tasviriy san’at darsining “rasm chizish”dan ko‘ra ancha keng intellektual maydon ekanini ko‘rsatadi.