TEMIR YO‘L SHPALLARINING EKSPLOATATSION ISHONCHLILIGINI TA’MINLASHDA YUK TAQSIMOTI VA MATERIAL DEGRADATSIYASINING O‘RNI
Keywords:
shpallar, ishonchlilik, yuk taqsimoti, charchash, degradatsiya, ballast.Abstract
Mazkur maqolada temir yo‘l shpallarining ekspluatatsion ishonchliligi rels–shpal–ballast tizimi doirasida yuklarning qayta taqsimlanishi, material charchashi va tayanch sharoitining o‘zgaruvchanligi nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi shpallarda yuzaga keladigan haqiqiy degradatsiya jarayonlari bilan amaldagi davriy texnik xizmat ko‘rsatish tizimi o‘rtasidagi nomuvofiqlik bilan asoslanadi, chunki mavjud yondashuvlar yuklarning notekis taqsimlanishi va konstruktiv elementlarning deformatsion xatti-harakatini yetarli darajada hisobga olmaydi. Tadqiqotning maqsadi shpallar ishonchliligini baholash va ularga texnik xizmat ko‘rsatishni yuklanish, ballast bilan o‘zaro ta’sir va nuqsonlarning rivojlanish mexanizmlariga asoslangan holda ilmiy jihatdan asoslashdan iborat. Metodologiya konstruktiv tahlil, degradatsiya jarayonlarini modellashtirish va ekspluatatsion kuzatuvlarni interpretatsiya qilish asosida shakllantirilgan. Tadqiqot natijalari shpallarda degradatsiya jarayoni asosan tayanch sharoitining notekisligi natijasida yuzaga keladigan lokal kuchlanishlar ortishi bilan bog‘liq ekanini ko‘rsatadi, bu esa materialda tezlashtirilgan charchash va mustahkamlikning pasayishiga olib keladi. Aniqlanishicha, shpallarning texnik holatini baholashda davriy ko‘rikdan ko‘ra real holatga asoslangan yondashuv samaraliroq bo‘lib, u nosozliklarning kritik bosqichga o‘tishini oldindan aniqlash imkonini beradi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi shpallarni alohida element sifatida emas, balki yuk, deformatsiya va degradatsiya jarayonlari o‘zaro bog‘langan dinamik tizimning tarkibiy qismi sifatida talqin etishda namoyon bo‘ladi, amaliy ahamiyati esa temir yo‘l yo‘lining barqarorligini oshirish, xizmat muddatini uzaytirish va ekspluatatsion xavfsizlikni ta’minlash imkoniyatlari bilan belgilanadi.
Downloads
References
1. Esveld, C. Modern Railway Track. — 2nd ed. — Delft: MRT-Productions, 2001. — pp. 75–132.
2. Knothe, K., Grassie, S.L. Modelling of railway track and vehicle/track interaction. — Vehicle System Dynamics, 1993, Vol. 22. — pp. 209–262.
3. Selig, E.T., Waters, J.M. Track Geotechnology and Substructure Management. — London: Thomas Telford, 1994. — pp. 145–198.
4. Zhai, W., Wang, K., Cai, C. Fundamentals of vehicle–track coupled dynamics. — Vehicle System Dynamics, 2009, Vol. 47(11). — pp. 1349–1376.
5. Kaewunruen, S., Remennikov, A.M. Dynamic properties of railway track and its components. — Journal of Sound and Vibration, 2008. — pp. 317–331.
6. AREMA (American Railway Engineering and Maintenance-of-Way Association). Manual for Railway Engineering. — Lanham, USA, 2018. — Chapter 30, pp. 30-1–30-120.
7. Grassie, S.L. Rail irregularities, corrugation and wheel–rail interaction. — Wear, 2005. — pp. 122–131.
8. Indraratna, B., Salim, W., Rujikiatkamjorn, C. Advanced Rail Geotechnology. — London: CRC Press, 2011. — pp. 201–260.












