QURILISH HUDUDLARIDA PM2.5 VA PM10 KONSENTRATSIYASINING AHOLI YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARI RIVOJLANISHIGA TA’SIRINI BAHOLASH

Authors

  • Ikramova Nargiza Toshkent davlat tibbiyot universiteti Author

Keywords:

Qurilish hududlari; Partikulyar moddalar (PM₂.₅, PM₁₀); Yurak-qon tomir kasalliklari; Epidemiologiya; Regressiya tahlili; Yurak ishemik kasalligi; Mortalitet.

Abstract

Qurilish hududlarida atmosfera havosidagi zarracha (PM₂.₅ va PM₁₀) konsentratsiyalari oshishi nafaqat respirator, balki yurak-qon tomir kasalliklari (YQTK) uchun ham muhim xavf omiliga aylanmoqda. Epidemiologik tahlillar global darajada havodagi mayda zarrachalarga uzoq muddatli ta’sir yurak ishemik kasalligi, yurak yetishmovchiligi va akutsiy kardiovaskulyar hodisalar xavfini sezilarli darajada oshirganini ko‘rsatadi. Xususan, har 10 µg/m³ PM₂.₅ oshishi bilan yurak ishemik kasalligi bo‘yicha mortalitet 6–13 % ga oshishi aniqlangan. Ushbu sharh maqolada mavjud ilmiy adabiyotlar tizimli tarzda tahlil qilinib, qurilish hududlaridagi PM₂.₅ va PM₁₀ konsentratsiyalari va aholi orasida yurak-qon tomir kasalliklari o‘rtasidagi epidemiologik bog‘liqlik, ta’sir mexanizmlari, statistik regressiya natijalari hamda xavfni baholash modellariga asoslangan ilmiy xulosalar taqdim etiladi.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Du Y, Xu X, Chu M, Guo Y, Wang J. Air particulate matter and cardiovascular disease: the epidemiological, biomedical and clinical evidence. J Thorac Dis. 2016 Jan;8(1):E8-E19. doi: 10.3978/j.issn.2072-1439.2015.11.37. PMID: 26904258; PMCID: PMC4740122.

Axmadaliyeva, N. O., Bozorova, M. Y., Nigmatullayeva, D. J., & Jalolov, N. N. (2023). GIPERTONIYA KASALLIGI SABABLARI VA DAVOLASH USULLARI. Евразийский журнал медицинских и естественных наук, 3(6 Part 2), 130-133.

European Environment Agency. (2023). Beating cardiovascular disease: The role of Europe’s environment — air pollution.

Hayes, R. B., Lim, C. C., Zhang, Y., Shin, H. M., Samet, J. M., & Dominici, F. (2020). PM₂.₅ air pollution and cause-specific cardiovascular disease mortality: Insights from a pooled cohort study. International Journal of Epidemiology, 49(1), 25–35. https://doi.org/10.1093/ije/dyz114

Iskandarova, G., Samigova, N., Tashpulatova, M., Utaev, S., & Saydullaev, O. (2023). Features of the technological process in the production of injectable drugs at pharmaceutical enterprises and hygienic assessment of microclimate at workplaces. Journal of Coastal life medicine Received, 1(11), 1319-1328.

Islam F, Nukala SK, Shrestha P, Badgery-Parker T, Foo F. Air pollution and cardiovascular disease: a systematic review of the effects of air pollution, including bushfire smoke, on cardiovascular disease. Am Heart J Plus. 2025 Apr 19;54:100546. doi: 10.1016/j.ahjo.2025.100546. PMID: 40322276; PMCID: PMC12049817.

Jalolov, N. N., & Ikramova, N. A. (2025, April). THE RELATIONSHIP BETWEEN AIR POLLUTION AND ARTERIAL HYPERTENSION. In The Conference Hub (pp. 169-173).

Kosimova, X. T., Ikramova, N. A., & Umedova, M. E. (2025). HAVONING IFLOSLANISHI VA ARTERIAL GIPERTENZIYA O ‘RTASIDAGI ALOQADORLIK.

Krittanawong C, Qadeer YK, Hayes RB, Wang Z, Thurston GD, Virani S, Lavie CJ. PM2.5 and cardiovascular diseases: State-of-the-Art review. Int J Cardiol Cardiovasc Risk Prev. 2023 Oct 12;19:200217. doi: 10.1016/j.ijcrp.2023.200217. PMID: 37869561; PMCID: PMC10585625.

Luo, Y., Xue, T., Zhao, Y., Zhu, T., & Zheng, X. (2022). PM₂.₅ air pollution and cardiovascular disease-associated disability among middle-aged and older adults. Global Heart, 17(1), 41. https://doi.org/10.5334/gh.1118

Sarkar, A., Ghosh, S., & Mukherjee, S. (2024). Monitoring of construction dust and assessment of probable increment in mortality risks for exposed construction workers at Kolkata, India. Atmósfera, 38(1), 779–799. https://doi.org/10.1016/j.atmosfera.2024.01.004

Sherkuzieva, G. F. (2021). Сузиш бассейнлари сувининг ифлосланиш муаммоларининг замонавий холати. Молодой ученый, (21), 624-627.

Sherqo‘zieva, G. F., Salomova, F. I., Sharipova, S. А., Jalolov, N. N., & Ikramova, N. А. (2025, March). MАRKАZIY OSIYODА SUV RESURSLАRINI BOSHQАRISHNING HUQUQIY АSOSLАRI. международной научно-практической конференции «Актуальные проблемы охраны окружающей среды и риски здоровью в современных условиях».

Singh V, Singh S, Biswal A. Exceedances and trends of particulate matter (PM2.5) in five Indian megacities. Sci Total Environ. 2021 Jan 1;750:141461. doi: 10.1016/j.scitotenv.2020.141461. Epub 2020 Aug 11. PMID: 32882489; PMCID: PMC7417276.

World Health Organization. (2021). WHO global air quality guidelines: Particulate matter (PM₂.₅ and PM₁₀), ozone, nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. World Health Organization.

Ye, X., Ma, Z., Shou, Y., Huang, J., & Chen, S. (2016). Acute effects of particulate air pollution on the incidence of coronary heart disease in Shanghai, China. PLOS ONE, 11(3), e0151119. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0151119

Zhang, Y., Ma, Y., Feng, F. et al. Association between PM10 and specific circulatory system diseases in China. Sci Rep 11, 12129 (2021). https://doi.org/10.1038/s41598-021-91637-x

Zhu, F., Yu, H., Fan, X., Ding, Z., Wang, Q., & Zhou, J. (2023). Particulate air pollution and cardiovascular disease mortality in Jiangsu Province, China: A time-series analysis between 2015 and 2021. Frontiers in Public Health, 11, 1218479. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1218479

Ахмадалиева, Н. О., Нигматуллаева, Д. Ж., Ёкубов, М. С., & Хакимова, Д. С. (2018). Исследование показателей терморегуляции у рабочих в условиях нагревающего микроклимата. In INTERNATIONAL INNOVATION RESEARCH (pp. 223-225).

Нигматуллаева, Д. Ж. (2018). Исследование функционального состояния зрительного и слухового анализаторов у работников умственного труда. In advanced science (pp. 218-220).

Ниязова, О. А., Хусниддинова, М. С., Махкамова, Д. М., & Нигматуллаева, Д. Ж. (2025, March). МИКРОКЛИМАТ КЛАССНЫХ ПОМЕЩЕНИЙ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ШКОЛЫ И ЗДОРОВЬЕ УЧАЩИХСЯ. International Conference on Advance Research in Humanities, Applied Sciences and Education.

Самигова, Н. Р., Шеркузиева, Г. Ф., Мусаев, Э. В., Рустамова, М. К. К., & Хаджаева, У. А. К. (2019). Особенности условий труда медицинских работников санитарно-гигиенических лабораторий. Academy, (2 (41)), 97-98.

Downloads

Published

2025-12-30